Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Kararlarının Butlanı – Aydın Alber Yüce

Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi Aydın Alber YÜCE tarafından hazırlanan ”Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Kararlarının Butlanı” adlı eser Vedat Kitapçılık tarafından yayınlanmıştır.

Yayıncının eser ile ilgili sayfasına buradan ulaşabilirsiniz.

ÖNSÖZ/TEŞEKKÜR

Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Kararlarının Butlanı isimli bu ça­lışma, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans progra­mı kapsamında yüksek lisans tezi olarak hazırlanmış ve 22 Ağustos 2013 tarihinde Prof. Dr. İsmail Kayar, Prof. Dr. Şükrü Yıldız ve Yrd. Doç. Dr. Burak Adıgüzel’den oluşan jüri önünde savunularak oybirliği ile başarılı bu­lunmuştur. Çalışmanın bir kitap olarak yeniden ele alınması sürecinde, jüri üyesi sayın hocalarımın değerli görüşleri doğrultusunda, birkaç husustaki ekleme ve düzeltmeler dışında tezlerin savunulduğu haliyle basılması gele­neğine sadık kalınmıştır.

Bir bilimsel çalışma, hiç kuşkusuz, en az çalışmayı yapan araştırmacı kadar emek ve zaman sarf eden diğer insanların da katkısıyla ortaya çıkar. Bu sebeple, tez çalışmamın olgunlaşması sürecindeki çok değerli katkıları ve gerek akademik gerekse insanî ilişkilerde bana yol göstererek kıymetli tecrübelerini benimle paylaşmalarından dolayı sayın hocalarım Prof. Dr. İs­mail Kayar’a ve Yrd. Doç. Dr. Burak AdıgüzePe ve tez savunmamda bulu­narak görüş ve önerileriyle bu çalışmanın zenginleşmesine katkıda bulunan sayın Prof. Dr. Şükrü Yıldız’a şükran borçluyum.

Bir bilimsel çalışmanın içerik ve şekil olarak taşıması gereken özellik­lerin neler olduğu hususunda beni yılmadan aydınlatan kıymetli hocam Arş. Gör. Özlem İlbasmış Hızlısoy’a ve sağlanan olanaklar ve huzurlu çalışma ortamının getirdiği rahatlık için hukuk fakültesi dekanımız sayın Prof. Dr. Murat Doğan’in şahsında Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi hocalarımız ve personeline teşekkürlerimi sunuyorum.

Değerli tavsiyeleri ile bu bilimsel çalışmanın oluşmasına dolaylı yoldan da olsa katkıda bulunmuş, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İİBF araştır­ma görevlisi ve İstanbul Pendik Lisesi’nden sevgili arkadaşım sayın Levent Demirelli’ye ve akademik camiaya adım atmamız hususunda sağlanan fır­sat eşitliği ve diğer her türlü imkânlar dolayısıyla sayın Prof. Dr. Gökhan Çetinsaya’nın şahsında Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’na teşekkür eder, bundan sonraki çalışmaları için başarılar dilerim.

Kitabın basımını gerçekleştiren Vedat Kitapçılık Yayıncılık Dağıtım Li­mited Şirketi yetkilileri ile basımda emeği geçen herkese teşekkür ederim.

Son olarak, ömrüm boyunca sahip olduğum tüm iyi şeylerin mimarı kıy­metli anneciğim Fatma Koç’a en derin duygularımla teşekkür eder, saygıla­rımı sunarım.

Aydın Alber Yüce
Kayseri, Eylül 2013

GİRİŞ
Anonim şirket, yönetim kurulu tarafından yönetilir ve temsil edilir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 374. maddesi uyarınca yönetim kurulu, ka­nun ve esas sözleşme ile genel kurul yetkisinde bırakılmış bulunanlar dışın­da, şirketin işletme konusunun gerçekleştirilmesi için gerekli olan her çeşit iş ve işlemler hakkında karar almaya yetkilidir. Şirketin diğer zorunlu organı ise genel kuruldur. Genel kurul, belirli aralıklarla olağan ya da olağanüstü toplanabilen ve faaliyetleri süreklilik arz etmeyen bir organ olduğu halde; yönetim kurulu daimi bir organ niteliğindedir. Yönetim kurulu, şirketin ida­resi ve temsili için gereken her durumda kararlar alır ve durumun gösterdiği özelliğe göre bu kararları derhal uygular. Yönetim kurulunun karar ve karar­lar dışındaki diğer hukukî işlemleri birçok kişiyi etkileyebilir. Bu kişiler ara­sında pay sahipleri, şirket alacaklıları, şirkete borçlu olanlar ve hatta kararın alındığı anda şirket ile hiçbir ilgisi bulunmayan ancak ileride şirkete ortak olması muhtemel kişiler bulunabilir. Yönetim kurulu, sonuçlarını şirket içi ilişkilerde doğuracak kararlar alabileceği gibi; şirketi temsil vazifesinin bir sonucu olarak şirket adına üçüncü kişilerle hukukî ilişkiler de kurabilir. Yö­netim kurulu, anonim şirketin iktisadî geleceğini derinden etkileyecek ya da anonim şirket olma vasfını değiştirecek kararlar da alabilir.

Gerek yönetim kurulunun yetki ve görevlerini kullanabileceği hareket alanının çeşitliliği, gerekse yönetim kurulu tarafından alman kararların etki alanının genişliği, bu kararların hukuka uygunluğunun denetimi oldukça önemli kılmaktadır. Anonim şirketin iktisadî işlevi dolayısıyla, başkalarına ait bir malvarlığını idare eden yönetim kurulunun aldığı kararların, söz ko­nusu iktisadî değerlerin asıl sahibi olan pay sahiplerinin menfaatlerini ko­ruyucu olması, şirketle ilişkili olan üçüncü kişilerin menfaatlerini hukuka aykırı olarak ihlal etmemesi ve anonim şirkete özelliğini veren temel ilkelere aykırı olmaması gerekir.

Hukuka uygunluğun denetiminin sağlanması konusunda, Türk Hukuku’nda ortaya çıkan gelişmeleri ikiye ayırarak incelemek gerekir.

6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu (bundan sonra eTTK olarak anılacak­tır) döneminde, yönetim kurulu kararlarına karşı başvuru yollarının pozitif dayanakları, oldukça kısıtlı hallerde mevcut idi. Bu dönemde iptal imkânı, kayıtlı sermaye sisteminde genel kurul tarafından yetkilendirilmiş yönetim kurulunun çıkarılmış sermayeyi artırmasına ilişkin kararının iptal edilebil­mesi gibi sınırlı hallerde mevcuttu. Bu noktada söz konusu olabilecek eksik­likleri aşmak için doktrinde ve bazı Yargıtay kararlarında; yönetim kurulu kararlarının genel kurula taşınması ve genel kurulda yapılacak tartışmanın ardından genel kurulunun ilgili yönetim kurulu kararı hakkında bir karara varması ve ardından bu genel kurul kararının dava konusu yapılması yolu öngörülmekteydi. Yönetim kurulu kararlarının butlanının tespit edilebilmesi ise, 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 19. ve 20. maddelerine dayanılarak genel hükümlere göre mümkün görülmekteydi.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (bundan sonra TTK olarak anılacaktır) ise, yönetim kurulu kararlarının iptali bakımından yeni bir düzenleme getir­memekle beraber; yönetim kurulu kararlarının butlanının hangi hallerde söz konusu olabileceğini ayrıca düzenlemiştir. TTK m. 391 hükmüne göre; “Yö­netim kurulunun kararının batıl olduğunun tespiti mahkemeden istenebilir. Özellikle; a) Eşit işlem ilkesine aykırı olan,b) Anonim şirketin temel yapısınauymayan veya sermayenin korunması ilkesini gözetmeyen,c) Pay sahipleri­nin, özellikle vazgeçilmez nitelikteki haklarını ihlal eden veya bunların kul­lanılmalarını kısıtlayan ya da güçleştiren,d) Diğer organların devredilemez yetkilerine giren ve bu yetkilerin devrine ilişkin kararlar batıldır. “

Söz konusu düzenlemenin kaynağı İsviçre Borçlar Kanunu’na 1992 de­ğişikliği ile gelen Art. 706b ve Art. 714 hükümleridir. Ancak, Türk Ticaret Kanunu’ndaki düzenleme, mehaz kanundan bir yönde ayrılmaktadır. İsviçre Borçlar Kanunu’nda genel kurul kararlarının butlanı (Art. 706b) düzenlen­dikten sonra; yönetim kurulu kararlarının butlanı (Art. 714) düzenlenirken, genel kurul kararlarının butlanı hallerinin uygun düştüğü ölçüde yönetim kurulu kararları için de uygulanacağı ifade edilmiştir. Oysa Türk Ticaret Kanunu’nda yönetim kurulu kararları için 391. maddede ve genel kurul ka­rarları içinse 447. maddede ayrıca düzenlemeler getirilmiştir.

Türk Hukuku’nda önemli bir eksikliği giderecek olması ve konunun ehemmiyeti ile yeniliği dolayısıyla, yönetim kurulu kararlarının butlanı hal­leri ve butlan davası açabilme imkânının ayrıca bir çalışma konusu yapıl­ması gerekmiştir. Çalışmamız da esas itibariyle yönetim kurulu kararlarının butlanı ve bu kararlara karşı açılabilecek olan butlan davası ile ilgilidir. Bu kapsamda, ilk bölümde yönetim kurulunun yapısı, işleyişi ve yönetim kurulu kararlarına kısaca değinilecektir. İkinci bölümde, hukukî işlemlerin sakatlığı halleri inceleme konusu yapılacaktır. Çalışmamızın ana konusu olan yöne­tim kurulu kararlarının butlanı halleri ise ayrıntılı olarak üçüncü bölümde incelenecektir. Bu bölümde esas olarak butlan hallerinin incelenecek olma­sının yanı sıra, diğer hükümsüzlük halleri olan askıda hükümsüzlük, iptal ve yokluk gibi konulara da değinilecektir. Çalışmamızın dördüncü ve son bö­lümünde ise, yönetim kurulu kararlarının butlanı davası, bu davaya ait usul kuralları ve nihayetinde verilecek hükmün etkisi incelenecektir.

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ/TEŞEKKÜR…………………………………………………………….. III

KISALTMALAR………………………………………………………………….. XI

GİRİŞ………………………………………………………………………………………. 1

BİRİNCİ BOLUM

ANONİM ŞİRKET YÖNETİM KURULUNUN YAPISI VE İŞLEYİŞİ

1.  ANONİM ŞİRKET YÖNETİM KURULUNUN FONKSİYONU VE ANONİM ŞİRKET YÖNETİM KURULU ÜYELİĞİ………… 3

  1. Yönetim Kurulunun Anonim Şirket İçindeki Yeri…………………….. 3

  2. Yönetim Kurulunun Yetki ve Görevleri…………………………………. 5

  1. Genel Olarak………………………………………………………….. 5

  2. Devredilemeyen Görev ve Yetkiler……………………………… 6

1.3.  Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyeliği………………………………….. 8

1.3.1. Yönetim Kurulu Üyesi ve Anonim Şirket Arasındaki İlişkinin Hukukî Niteliği………………………………. 8

  1. Yönetim Kurulu Üyesi Olmak İçin Aranan Şartlar………… 11

  2. Yönetim Kurulu Üyeliği Sıfatının Kazanılması………………. 13

  3. Genel Olarak…………………………………………….. 13

  4. Yönetim Kurulu Üyelerinin Seçiminde Genel Kural……………………………………………… 14

  1. Esas Sözleşme İle Belirleme…………………………. 15

  2. Kamu Tüzel Kişileri Tarafından Seçilme…………. 16

1.3.3.5. Bir Üyeliğin Boşalması Halinde

Yönetim Kurulunun Yaptığı Seçim………………….. 16

1.3.4. Yönetim Kurulu Üyelerinin Hakları ve Borçlan……………… 17

  1. Yönetim Kurulu Üyelerinin Hakları…………………. 17

  2. Yönetim Kurulu Üyelerinin Borçları………………… 18

1.3.5. Yönetim Kurulu Üyeliğinin Sona Ermesi……………………… 24

  1. Genel Olarak…………………………………………….. 24

  2. Görev Süresinin Dolması………………………………. 25

  3. İstifa……………………………………………………….. 26

  4. Azledilme…………………………………………………. 27

2.  ANONİM ŞİRKET YÖNETİM KURULUNUN ŞİRKETİ

YÖNETMESİ VE TEMSİL ETMESİ……………………………………. 27

2.1.  Yönetim Yetkisi……………………………………………………………… 27

  1. Genel Olarak………………………………………………………… 27

  2. Yönetim Yetkisinin Devri………………………………………… 28

2.2.  Temsil Yetkisi………………………………………………………………… 32

  1. Temsil Yetkisinin Kullanılması…………………………………… 32

  2. Temsil Yetkisinin Devri…………………………………………… 33

İKİNCİ BÖLÜM

HUKUKÎ İŞLEMLERİN SAKATLIĞI

1.   ÖZEL HUKUKTA SÖZLEŞME ÖZGÜRLÜĞÜ……………………. 35

  1. Sözleşme Özgürlüğü ve İrade Özerkliği………………………………… 35

  2. Sözleşme Özgürlüğünün Anlamları……………………………………… 37

  3. Sözleşme Özgürlüğünün Sınırları…………………………………………. 40

2.  SÖZLEŞME ÖZGÜRLÜĞÜNÜN İHLÂLİNİN YAPTIRIMI:

HUKUKÎ İŞLEMLERİN SAKATLIĞI………………………………… 42

  1. Genel Olarak…………………………………………………………………. 42

  2. Hukukî İşlemlerin Sakatlığı Türleri………………………………………. 42

  3. Yokluk………………………………………………………………… 42

  4. Butlan…………………………………………………………………. 43

2.2.2.1.  Butlan Sebepleri…………………………………………. 45

2.2.2.1.1.  Kanunun Emredici Hükümlerine Aykırılık……………………………………… 46

  1. Genel Olarak……………….. 46

  2. Emredici Hükümlere Aykırılığın Bazı Özel Görünümleri………………… 48

  3. Ahlâka Aykırılık……………………………. 51

  4. Kamu Düzenine Aykırılık……………….. 55

  5. Kişilik Haklarına Aykırılık……………….. 56

  6. Konunun İmkânsız Olması………………. 59

2.2.2.2.  Butlan Türleri……………………………………………. 61

  1. Mutlak Butlan………………………………. 61

  2. Kısmî Butlan……………………………….. 62

  3. Değiştirilmiş Kısmî Butlan………………. 64

  4. Askıda Hükümsüzlük……………………………………………… 65

  5. İptal Edilebilirlik…………………………………………………….. 66

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

YÖNETİM KURULU KARARLARININ BUTLANI SEBEPLERİ

1.  YÖNETİM KURULU KARARLARININ HUKUKÎ NİTELİĞİ

VE BUTLANDAN BAŞKA HÜKÜMSÜZLÜK HALLERİ……. 69

  1. Yönetim Kurulu Kararlarının Hukukî İşlem Niteliği………………… 69

  2. Yönetim Kurulunun Karar Dışındaki Hukukî İşlemleri…………….. 73

  3. Yönetim Kurulu Kararlarının Yokluğu…………………………………. 74

  4. Askıda Hükümsüz Yönetim Kurulu Kararlan………………………… 77

  5. Yönetim Kurulu Kararlarının İptal Edilebilirliği………………………. 78

2.  YÖNETİM KURULU KARARLARININ BUTLANI…………….. 83

  1. İsviçre Hukukunda Durum………………………………………………… 85

  2. Butlan Hallerinin Sınırlandırılması İhtiyacı……………………………… 85

  3. Yönetim Kurulu Kararlarının Genel Hükümlere Göre Butlanla Batıl Olması……………………………………………….. 90

2.3.1.  Emredici Hükümlere Aykırı Yönetim Kurulu Kararları……………………………………………………. 90

  1. Ahlaka Aykırı Yönetim Kurulu Kararları…………………….. 92

  2. Kamu Düzenine Aykırı Yönetim Kurulu Kararları…………. 93

  3. Kişilik Haklarına Aykırı Yönetim Kurulu Kararları…………. 94

  4. Konu Bakımından İmkânsız Yönetim Kurulu Kararlan……………………………………………………………… 94

2.4.  TTK’ya Göre Butlan Sebepleri…………………………………………… 95

  1. A.Ş.’de Emredici Hükümler İlkesi ve Bu İlkenin

  2. Yönetim Kurulu Kararlarıyla İlişkisi……………………………. 95

  3. Eşit İşlem İlkesine Aykırı Kararlar…………………………….. 99

  4. Anonim Şirketin Temel Yapısına Uymayan

Kararlar…………………………………………………………….. 104

2.4.3.1.  Anonim Şirketin Tanımına

Aykırı Kararlar………………………………………… 105

2.4.3.2.  Pay Sahiplerinin Haklan ve Borçları

Düzenine Aykırı Kararlar……………………………. 109

2.4.3.3.  Anonim Şirketin Organsal Yapısına

Aykırı Kararlar…………………………………………. 110

2.4.3.4.  Anonim Şirketler Hukukuna Hâkim

Diğer İlkelere Aykırı Kararlar……………………… 111

  1. Sermayenin Korunması İlkesine Aykırı Kararlar………….. 119

  2. Pay Sahiplerinin Haklarım Etkisizleştiren Kararlar……….. 124

  3. Genel Olarak……………………………………………. 124

  4. Pay Sahiplerinin Malî Haklarını İhlâl Eden Kararlar………………………………………….. 128

2.4.5.3. Pay Sahiplerinin İdarî Haklarını İhlâl

Eden Kararlar………………………………………….. 133

2.4.5 A. Pay Sahiplerinin Koruyucu Haklarını İhlâl

Eden Kararlar………………………………………….. 136

2.4.6. Genel Kurulun Devredilemez Yetkilerini İhlâl

Eden Kararlar…………………………………………………….. 137

  1. Genel Kurulun Devredilmez Nitelikteki

  2. Yetkilerinin Kullanımına İlişkin Kararlar…………. 139

  3. Genel Kurulun Devredilmez Nitelikteki

  4. Yetkilerinin Devrine İlişkin Kararlar……………… 139

2.5.  Yönetim Kurulu Kararlarında Şekle Aykırılığın

Hukukî Yaptırımı…………………………………………………………. 140

  1. Genel Olarak………………………………………………………. 140

  2. Yönetim Kurulu Toplantılarının Yapılmasına

İlişkin Usul Kurallarına Aykırılık……………………………… 141

2.5.3. Yönetim Kurulu Toplantı ve Karar Yetersayılarının

Sağlanamaması…………………………………………………… 149

  1. Temsil Yetkisinin Kapsam ve Sınırları İle Yönetim Kurulu

  2. Kararlarının Hükümsüzlüğü Arasındaki İlişki………………………. 152

  3. Kısmî Butlan ve Değiştirilmiş Kısmî Butlan Yaptırımlarının

  4. Yönetim Kurulu Kararlarına Uygulanması…………………………. 155

  5. Yönetim Kurulunun Anonim Şirket Esas Sözleşmesine

Aykırı Kararlar Vermesi………………………………………………… 157

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

YÖNETİM KURULU KARARLARININ BUTLANININ TESPİTİ DAVASI

1. BUTLANIN TESPİTİ DAVASININ HUKUKİ

NİTELİĞİ VE DAVANIN ŞARTLARI………………………………. 159

  1. Davanın Hukukî Niteliği…………………………………………………. 159

  2. Dava Şartları………………………………………………………………. 161

.2.1.  Davanın Görüleceği Mahkemeye İlişkin

Dava Şartları………………………………………………………. 162

  1. Davanın Taraflarına İlişkin Dava Şartlan……………………. 163

  2. Dava Konusu Uyuşmazlığa İlişkin Dava Şartları………….. 163

  3. BUTLANIN TESPİTİ DAVASINDA GÖREVLİ VE

  4. YETKİLİ MAHKEME……………………………………………………… 166

  5. BUTLANIN TESPİTİ DAVASININ TARAFLARI………………. 167

  6. Davacı……………………………………………………………………….. 167

  7. Davalı………………………………………………………………………… 169

  8. BUTLANIN TESPİTİ DAVASINDA SÜRE…………………………. 169

  9. GENEL KURUL KARARLARININ BUTLANININ TESPİTİ

  10. DAVASINA İLİŞKİN TTK M. 448-451 HÜKÜMLERİ YÖNETİM

  11. KURULU KARARLARININ BUTLANININ TESPİTİ

  12. DAVASINDA UYGULANABİLİR Mİ?………………………………. 170

  13. BUTLAN İDDİASININ HAKKIN KÖTÜYE

  14. KULLANILMASI OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ………. 171

  15. BUTLANIN TESPİTİ DAVASI NETİCESİNDE

VERİLEN HÜKMÜN ETKİSİ…………………………………………… 173

SONUÇ………………………………………………………………………………… 177

KAYNAKLAR………………………………………………………………………. 181

TTK Madde 391

2. Batıl kararlar

MADDE 391 (1) Yönetim kurulunun kararının batıl olduğunun tespiti mahkemeden istenebilir. Özellikle;

a) Eşit işlem ilkesine aykırı olan,

b) Anonim şirketin temel yapısına uymayan veya sermayenin korunması ilkesini gözetmeyen,

c) Pay sahiplerinin, özellikle vazgeçilmez nitelikteki haklarını ihlal eden veya bunların kullanılmalarını kısıtlayan ya da güçleştiren,

d) Diğer organların devredilemez yetkilerine giren ve bu yetkilerin devrine ilişkin,

kararlar batıldır.