Tek Üyeli Yönetim Kurulu – Levent Yaralı

I – Yasal Düzenleme

Anonim şirket yönetim kurulu üye sayısını düzenleyen 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (YTK) m. 359/1, c.1 düzenlemesi şu şekildedir;

‘‘Anonim şirketin, esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş, bir veya daha fazla kişiden oluşan bir yönetim kurulu bulunur.’’

Anonim şirket yönetim kurulunun asgari üç üyeden oluşması zorunluluğu([1]) YTK’ya alınmayarak, tek pay sahipli anonim şirket gibi tek üyeli yönetim kuruluna da izin verilmiştir.

Tek kişilik yönetim kurulu, anonim şirketler hukukumuzun kaynağı sayılabilecek İsviçre Borçlar Kanunu’nun 707. maddesinin birinci fıkrasında([2]) ve Alman Paylı Ortaklıklar Kanunu’nun 76. paragrafının  ikinci fıkrasında([3]) da tanınmıştır. Amerika’da sermaye ve yatırım çekmede %50’yi aşan şirket oranı ile birinci sırayı alan ve ‘şirket cenneti’ olarak nitelendirilen Delaware eyaletinin şirketler hukukunda da, yönetim kurulunun bir veya daha fazla gerçek kişiden oluşabileceği düzenlenmiştir([4]). İngiliz Şirketler Kanunu da, halka açık anonim şirketler dışındaki anonim şirketlerin yönetim kurulunun tek üyeli olabileceğini düzenlemektedir([5]).

a. Kavram

YTK 359/1, c.1 düzenlemesinde yönetim kurulu kavramı, bir üyeyi kapsayacak şekilde de kullanılmıştır.

Tek üyeden oluşan yönetim kurulu kavram düzeyinde çelişkili ve eleştiriye açıktır([6]).

359. maddenin gerekçesinde; tek kişi ile kurul ifadesinin çelişki yaratabileceğinin düşünülmemesi, 359. maddede geçen “kurul” kelimesinin birden ziyade kişiden çok, “organ”a işaret ettiği, modern şirketler hukuku anlayışında kurulun birden çok kişi anlamının gün geçtikçe vurgusunu yitirdiği ve tek üyeli yönetim kurulunun bir çok komite ve komisyonla birlikte çalışıp bir yönetim örgütü oluşturabileceği vurgulanmıştır([7]).

Tekinalp, tek kişilik ‘kurul’ olamayacağı, yeniliğin kurul kavramı ile çeliştiği şeklindeki genel kanının Türkiye’ye özgü olduğunu ve hukuki açıdan da doğru olmadığını, tek üyeli yönetim kurulunun da ‘kurul’ olarak çalıştığını; yönetim kurulu kararının gerekli olduğu hallerde karar alındığını, karar yazıldığını, imzalandığını, karar defterine geçirildiğini ve gereğinde tarihin üçüncü kişiye ispat edildiğini, tek kişilik yönetim kurulunu  yıllardan beri uygulayan ülkelerde öğretide ‘kurul’ bulunmadığı itirazının ileri sürülmediğini, ‘kurul’ kelimesinin üye sayısına değil, organ kavramına, yazılı karara, kararın karar defterinde sabitlenip, somutlaşmasına, kanıtlanmasına, tarihinin üçüncü kişilere ileri sürülmesine göndermede bulunduğunu ifade etmektedir([8]).

Pulaşlı, yönetim kurulunun bir veya birden fazla üyeden oluşan devamlı faaliyette bulunan bir kurul-organ olduğunu, yönetim kurulunun tek üyeden oluşmasının onun ‘kurul-organ’ niteliğini etkilemeyeceğini, çünkü ‘kurul’un hukuki bir kavram olup, üye sayısının önemli bir unsur olmadığını ifade etmektedir ([9]).

Moroğlu ise aksi görüşte olup, 359. maddenin 1 inci fıkrasında, yönetimin bir üyeden oluşması halinde de kurul’dan söz edilmesini eleştirmiş([10]) ve şu düzenlemeyi önermiştir([11]).

‘‘Anonim şirketin anasözleşmesiyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş, gerçek veya tüzel kişi bir yöneticisi veya daha fazla kişiden oluşan bir yönetim kurulu bulunur.’’

Arkan, ‘‘yönetim kurulu’’ ifadesinin dahi yönetim kurulu üye sayısının birden fazla olmasını gerektireceğini belirtmektedir([12]).

Yavuz da, 359 ve devamı bölümünün başlığının “yönetim organı” olması gerektiğini, tek kişi kurul olmayacağını, tek kişi olunca “yönetim kurulu”  değil “yönetici” denileceğini, nasıl ki denetim kurulu ya da denetçi deniyorsa, burada da yönetici ya da yönetim kurulu denilmesi gerektiğini belirtmiştir([13]).

Bahtiyar ise, maddede tek kişilik kuruldan söz eden düzenlemenin anlamsız olduğunu bu durumda yöneticiden veya yönetim organından söz etmenin daha doğru olduğunu ifade ederek düzenlemeyi eleştirmiştir([14]).

Kanaatimce, yönetim kurulunun kavram düzeyinde geçmişten bugüne ilgili kesimlerde yarattığı algı ve öğretideki eleştiriler dikkate alınarak tek kişi için ‘yönetici’ ve birden fazla kişi için ‘yönetim kurulu’ ifadelerinin madde metninde kullanılması daha isabetli olurdu. Bununla beraber, tek kişi ortaklığı, tek kişilik şirket/ortaklık gibi kavramların haiz olduğu kavramsal çelişkiye rağmen diğer ülke  uygulama ve literatürlerinde yerleştiğinin ve birden fazla kişinin bir araya gelerek kurduğu ortaklık için kullanılan şirket kelimesinin tek kişi için de kullanıldığını belirtmek isteriz.

b – Tek Üyeli Yönetim Kuruluna İzin Verilme Nedenleri

Tek üyeli yönetim kuruluna izin verilmesinin sebebi, 359. madde gerekçesinde; AB hukuku ile uyum sağlanması ve küçük anonim şirketler ile ana şirketlerde, daha kolay yönetme yöntemlerinin uygulanmasına olanak tanınması şeklinde belirtilmiş, bu kuralın esneklik ve kolaylık sağlayacağı ve özellikle topluluk oluşturulmasında, kurumsallaşmada ve hatta profesyonelleşme ile bölünmelerde yararlı olacağının düşünüldüğü ifade edilmiştir([15]).

Tekinalp, tek kişilik yönetim kurulunun Avrupa’da yoğun uygulamasının bulunma nedeni olarak, tek kişilik yönetim kurulunun; pratik, kolay karar alıp uygulayan, ucuz, görüş ayrılıklarına yer vermeyen, kilitlenmeyen, kolay talimat alıp veren nitelikte olmasını göstermektedir([16]).

Tek kişilik yönetim kurulu ile; tek kişilik anonim şirketini([17]) etkin ve tek elden yönetmek isteyen pay sahibi, deyim yerindeyse ‘saman üyeler’e([18]) muhtaç kalmaksızın, kendisi ya da seçeceği yönetim kurulu üyesi vasıtasıyla şirketinin yönetim ve temsilini sağlayabilecektir.



Yazar: Levent YARALI, LL.M.

[1]      6762 sayılı eski Türk Ticaret Kanunu (ETK) m. 312/1 ‘‘Anonim şirketlerin esas mukavelesiyle tayin veya umumi heyetçe intihap edilmiş en az üç kişiden ibaret bir idare meclisi bulunur.’’

[2]      İsviçre Borçlar Kanunu m. 707/1 şu şekildedir; ‘‘Der Verwaltungsrat der Gesellschaft besteht aus einem oder mehreren Mitgliedern’’.

[3]      Alman Paylı Ortaklıklar Kanunu m. 76/2, c.1 şu şekildedir; ‘‘Der Vorstand kann aus einer oder mehreren Personen bestehen.’’.

[4]      Delaware Code, Title 8, Chapter 1, General Corporation Law, § 141; ‘‘(b) The board of directors of a corporation shall consist of 1 or more members, each of whom shall be a natural person.’’.

[5]      Companies Act 2006, 154; ‘‘(1) A private company must have at least one director. (2) A public company must have at least two directors.’’.

[6]      Tek kişi ortaklığı, tek kişilik anonim şirket/ortaklık, tek kişilik limited şirket/ortaklık gibi kavramlar da kendi içinde çelişkilidir. Tek kişi ortaklığının kavramsal çelişkisi, eleştiriler ve tercih edilme sebepleri hakkında ayrıntılı açıklamalar için şu monografik esere bakılabilir; Fatih AYDOĞAN, Tek Kişi Ortaklığı, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2012, s. 5-13.

[7]      Bkz. YTTK 359. madde gerekçesi www.ticaretkanunu.net/ttk-madde-359 .

[8]      Ünal TEKİNALP, Yeni Anonim ve Limited Ortaklıklar Hukuku İle Tek Kişi Ortaklığının Esasları, Gözden Geçirilmiş ve Genişletilmiş 2. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2012, N.12-12.

[9]      Hasan PULAŞLI, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununa Göre Şirketler Hukuku Şerhi, Cilt I, Adalet Yayınları, Ankara 2011,  § 30, 65.

[10]     Erdoğan MOROĞLU, Türk Ticaret Kanunu İle Yürürlük ve Uygulama Kanunu Tasarıları, Değerlendirme ve Öneriler, Genişletilmiş 6. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2009, s. 159-160.

[11]     MOROĞLU, a.g.e., s. 160.

[12]     Sabih ARKAN, Türk Ticaret Kanunu Tasarısı, Konferans, Bildiriler-Tartışmalar, 13-14 Mayıs 2005, BTHAE, s. 52.

[13]     Cevdet YAVUZ, Türk Ticaret Kanunu Tasarısı Toplantıları I-II-III, Türkiye Barolar Birliği, Yayın No:138, Ankara 2008, s. 631.  Aynı yayında toplantılar sonucu ulaşılan genel görüş olarak da şu ifadeler kullanılmaktadır; ‘‘Tasarının 359. maddesinde, anonim şirket yönetim kurulunun tek kişiden oluşabileceği öngörülmüştür. Tek kişiden oluşan yönetim kurulu, her şeyden önce “kurul” kelimesinin anlamına aykırıdır. Kurul, “bir işi yapmak veya yönetmek için görevlendirilmiş kişilerden oluşmuş topluluk” anlamındadır. Yönetim tek kişiden oluşuyorsa, bu bir kurul değildir.’’ (a.g.e.,  s. 70).

[14]     Mehmet BAHTİYAR, Türk Ticaret Kanunu Tasarısının Dili İle Bazı Hükümlerinin Değerlendirilmesi, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı:61, Ankara 2005, s. 73.

[15]     Bkz. TTK 359. madde gerekçesi: www.ticaretkanunu.net/ttk-madde-359

[16]     TEKİNALP, a.g.e., N.12-12.

[17]     Anonim şirketin kuruluşu için, şirkette pay sahibi en az beş kurucunun bulunması şartını öngören 6762 sayılı TTK’nın 277. madde düzenlemesi TTK’ya alınmamış, TTK’nın 338. madde düzenlemesi ile tek kişilik anonim şirketin kurulmasına ve devamına izin verilmiştir.

[18]     ‘Saman adam’ terimi, gerçekte ortak olmayıp asgari sayı şartını gerçekleştirmek amacıyla kendilerine pay verilen görünüşte ortaklar için kullanılmaktadır (Bkz. Reha POROY(Ünal Tekinalp/Ersin Çamoğlu), Ortaklıklar ve Kooperatif Hukuku, 11. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2009, N. 45). Yönetim ve temsil konusunda gerçekte söz sahibi olmayan ancak asgari sayı şartını gerçekleştirmek amacıyla yönetim kurulu üyesi yapılan üyeler için ‘saman üyeler’ terimini kullandık.

Bu çalışmaya yapılacak atıfların aşağıdaki şekilde yapılması önerilir;
Levent YARALI, ”Tek Üyeli Yönetim Kurulu”, www.ticaretkanunu.net/tek-uyeli-yonetim-kurulu (Erişim Tarihi).



Yorum Yapın

İsim *

E-posta *

Site