Uluslararası Antlaşmaların Türk Marka Hukukunun Esasına İlişkin Etkileri – Ali Paslı

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku Ana Bilim Dalı öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Ali PASLI tarafından hazırlanan ”Uluslararası Antlaşmaların Türk Marka Hukukunun Esasına İlişkin Etkileri” adlı eser, Vedat Kitapçılık tarafından yayınlanmıştır.

Yayıncının eser ile ilgili sayfasına buradan ulaşabilirsiniz.

ÖNSÖZ 
Uluslararası antlaşmalara Türk hukuk uygulamasında ve doktrinindeki bakış açısı ile bunlara anayasanın verdiği hukuki güç arasındaki uyumsuzluk, bizi işbu çalışmayı yapmaya yönlendiren öncelikli etkendir. Fikrî mülkiyet hukuku, uluslararası antlaşmaların hukuk kaynağı olarak en yaygın kullanıldığı hukuk dallarının başında gelmektedir. Anılan hukuk dalı, daha 19. yüzyıldan itibaren çeşitli sosyolojik, siyasi ve hukuki sebepler karşısında uluslararası antlaşmalar bağlamında gelişmiş, 20. yüzyılda aynı eksende ancak farklı konu başlıkları itibarıyla gelişimini sürdürmüş ve 21. yüzyılın ilk çeyreği içinde de gene uluslararası antlaşma(lar) aracılığıyla yeni hukuki araçlar ortaya çıkarmaya ve bu yolla ilerlemeye devam etmektedir.

Fikrî mülkiyet ve özellikle de marka hukuku alanında uluslararası antlaşmaların söz konusu baskın karakteri, ulusal düzenlemeler ekseninde Türk hukukuna etki etmiş, ancak özellikle doğrudan hukuk kaynağı olma özelliği ciddi düzeyde ihmal edilmiştir. İşte marka hukuku alanında, özellikle de marka hakkının esasına yani maddi yönüne ilişkin olarak yazılmadık ne kaldı sorusuna cevap, istisnalar saklı olmakla birlikte, “uluslararası antlaşmalar”dır. Hemen her marka hukuku eserinde ayrı bir başlık altında ve daha çok tarihî gelişimi göstermek adına irdelenen bu konu, çalışmamızda markanın tanımı ve hakkın varlığı üzerindeki etkisinden başlayarak, hakkın icrası kısmı ayrıntılı incelemenin kapsamı dışında bırakılarak ele alınmıştır.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna denk gelen fikrî mülkiyet hukuku alanındaki uluslararası antlaşmalara katılım serüveni içerisinde, iç hukuk kuralları çerçevesinde yürürlüğe giren ve “kanun” hükmünde olan antlaşmaların genel tanıtımı ve marka hukukumuzun esasına yönelik genel ve spesifik etki şekillerini belirlemek, çalışmada güdülen amaçtır. Konu ile ilgili araştırmalara başladığım 2011 yılı ve ilk satırları yazdığım 2012 yılının başlarından itibaren geçen süre içerisinde çalışmanın ulaştığı hacim, beni şaşırtmış ve konunun nokta konulması pek mümkün olmayan yönü ile tanışılmıştır.

Hemen tüm çalışmalarda olduğu gibi bu zorluğun aşılmasında önemli desteklerim vardı. Bunların başında, içinde bulunmaktan onur duyduğum “kürsü”m gelmektedir. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku Ana Bilim Dalı’nın bir mensubu olabilmek, ticaret hukuku doktrininin en önde gelen iki ismi olan Hocalarım Prof. Dr. Ünal Tekinalp ile Prof. Dr. Ömer Teoman’ın danışmanlıklarında yüksek lisans ve doktora tezlerini yazabilmek, Hocam Prof. Dr. Hüseyin Ülgen’in asistanı ve yakını olabilmek bir akademisyen olarak ne kadar şanslı olduğumu ve her gün şükretmem gerektiğini bana göstermektedir. Sayın Hocalarım Prof. Dr. Mehmet Helvacı’nın –kendi deyimi ile- sağladığı sarı-kırmızı, huzurlu çalışma ortamı, Prof. Dr. Abuzer Kendigelen’in yol göstericiliği ve sahip çıkıcılığı, Prof. Dr. Arslan Kaya’nın güven ve sevgi dolu yakınlığı. Bunlar olmasaydı işbu çalışmanın ortaya çıkmayacağına şüphe yok.

2012 yılı içerisinde, Tübitak’ın sağladığı burs ve Çağa Hukuk Vakfı’nın desteği ile Almanya’nın Münih şehrinde bulunan –değişen ismi ile- Max-Planck-Institut für Innovation und Wettbewerb’de yaptığım uzun süreli çalışma özellikle kaynak tedariki bakımından hayati önem taşımaktadır. Anılan Enstitü’ye davet edilmemi sağlayan ve orada da yardımlarını esirgemeyen Prof. Dr. Dr. h.c. Annette Kur, Dr. Eva-Marina Bastian ve Dr. Kaya Köklü’ye özellikli şükranlarımı sunmak isterim. Enstitü’nün kendisine hayran bırakan hemen her dilden eseri içeren kütüphanesindeki araştırmalarım sırasındaki yardımlarını ve daha önemlisi dostluklarını unutmayacağım doktora öğrencileri Salih Polater, Ali Seyhan Uğurlu ve Ali Demirbaş’ı da özel olarak anmak isterim. Ancak şüphesiz ki, Almanya’daki çalışmalarımın verimli olmasını sağlayan, maddi ve manevi destekleri ve daha önemlisi “kardeşlikleri” ile gurbet günlerimi kolaylaştıran, abilerim Harun Akça ve Süleyman Baylan ile değerli ailelerine de ne kadar teşekkür etsem azdır.

Bu arada birçok Yargıtay kararına ulaşmamdaki yardımları, lojistik destekleri ve sağladıkları hukuki tartışma olanağından ötürü değerli meslektaşlarım Av. Levent Yaralı ve Av. Görkem Gökçe’ye de teşekkürlerimi sunarım. Kitabın son tashihindeki katımlarından ötürü çok başarılı öğrencilerim İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi son sınıf öğrencileri Mehmet Hamza Arslan ve Azad Ekici’ye de teşekkürlerimi iletmek isterim.

Tabii ki, yaklaşık üç yıllık bir çalışmanın aile üyelerinin desteği ve sabrı olmaksızın nihayete ulaşması beklenemez. Sevgili eşim ve yüksek lisans tezimden başlayarak bu zorlu süreçteki yol arkadaşım Av. Ö. Hande Paslı ve canım kızım Gülse Paslı, yaptıkları fedakârlığın karşılığı olmasa da, umarım bu kitabı bir hediye olarak kabul ederler. Çünkü sevgisiz bilim olmaz ve benim çalışmalarımdaki sevgi onlardan geliyor.

Kitap, annem Keriman Paslı’ya ithaf edilmiştir. Onun nefes aldığını bilmek ve gözlerine bakmak bile bana güç veriyor. Bir evladın anneye olan borcunu ne yapsa ödemesinin imkânsız olduğunu biliyorum. Ama bildiğim bir başka şey de, annenin bu borcun ödenmesini beklemediği.

Ali Paslı

Bakırköy/İstanbul

İÇİNDEKİLER 

Önsöz        V
Kısaltmalar    XV
Giriş    1
BİRİNCİ BÖLÜM
Uluslararası Antlaşmalar Bağlamında Marka Hukuku

I.    Marka Hukukunun Doğumu: Uluslararası Antlaşmalar İle İlişkisi    5
A.    Fikrî Mülkiyet Kavramı    6
B.    Markanın Fikrî Mülkiyet Kavramı/Hukuku İçindeki
Ayırt Edici Özellikleri ve Anlamı    20
C.    Markanın Tarihî Gelişimi ve Bu Bağlamda Fonksiyonları    27
D.    Marka Hakkının Oluşum ve Ulusal/Uluslararası
Koruma Düzeni    35
II.     Marka Hukukuna İlişkin Uluslararası Antlaşmaların Tanıtımı    48
A. Genel Olarak        48
B. Genel Kronoloji    51
C. Sınıflandırma        55
1. Marka Hukukunun Esasına Yönelik Uluslararası Antlaşmalar    57
a.    Sınaî Mülkiyetin Himayesine İlişkin Paris İttihadı
Mukavelenamesi (Paris Convention for the Protection
of Industrial Property)    58
(1)    Genel Olarak/Tarihçe    58
(2)    Hükümler    64
aa.    Ulusal İşlem İlkesi     64
bb.    Rüçhan Hakkı    69
cc.    Ortak Kurallar/Asgari Haklar    71
b.    Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması
(The Agreement on Trade-Related Aspects of
Intellectual Property Rights)    73
(1)    Genel Olarak/Tarihçe    73
(2)    Hükümler    79
2.    Marka Hukukunun İcrai Kısmına Yönelik
Uluslararası Antlaşmalar    85
a.    Mevcut Antlaşmalar    87
(1)    Paris Konvansiyonu    87
(2)    TRIPs    92
aa.    Genel Olarak     92
bb.    Deliller     95
cc.    Esas Talepler    97
dd.    İhtiyati Tedbirler    100
ee.    Sınır Önlemleri    101
ff.    Cezai Sorumluluk    106
b.    Sahteciliğe Karşı Ticaret Anlaşması
(Anti-Counterfeiting Trade Agreement)    106
3.    Tescile Yönelik Uluslararası Antlaşmalar    112
a.    Tescil Sistemi Kurmaya Yönelik Olanlar    114
(1)    Fabrika ve Ticaret Markalarının Beynelmilel Tescili
Hakkında İtilafname (Madrid Agreement
Concerning the International Registration of Marks)    117
(2)    Markaların Uluslararası Tescili Konusundaki Madrid
Sözleşmesi ile İlgili Protokol (Protocol Relating
to the Madrid Agreement Concerning the
International Registration of Marks)    118

b.     Ulusal Tescil Başvurularında İzlenecek Usule İlişkin
Kural Koyanlar    122
(1)    Sınıflandırmaya İlişkin Olanlar    122
aa.    Markaların Tescili Amacıyla Mal ve Hizmetlerin
Uluslararası Sınıflandırılmasına İlişkin Nis Anlaşması
(Nice Agreement Concerning the International
Classification of Goods and Services for the Purposes
of the Registration of Marks)    123
bb.    Markaların Şekilli Elemanlarının Uluslararası
Sınıflandırmasını Tesis Eden Viyana Anlaşması
(Vienna Agreement Establishing an International
Classification of the Figurative Elements of Marks)    129
(2)    Prosedüre İlişkin Olanlar    130
aa.    Marka Kanunu Andlaşması
(Trademark Law Treaty)    131
bb. Markalar Hukuku Hakkında Singapur
Anlaşması (Singapore Treaty on the Law
of Trademarks)    134
4. Uluslararası Örgüt/Organizasyon Kurmaya
Yönelik Antlaşmalar    136
a.    Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatını Kuran Sözleşme
(Convention Establishing the World Intellectual
Property Organization)    137
b.    Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması (Agreement
Establishing the World Trade Organization)    141

İKİNCİ BÖLÜM
Uluslararası Antlaşmaların Türk Marka Hukukunda Uygulanması

I.     Uluslararası Antlaşmalara İlişkin Genel Özellikler     143
A.    Devletler Genel Hukukunda Uluslararası Antlaşmalar    144
B.    Anayasa Hukukunda Uluslararası Antlaşmalar    151
II.     Uluslararası Antlaşmaların Genel Anlamda Türk Marka Hukukunu
Etkileme Şekilleri    163
A.    Atıf    165
B.    İktibas: Ulusal Mevzuattaki Maddi Hukuk Normu    168

C.     Doğrudan Uygulama: Ulusal Mevzuata Alınmamasına
Rağmen Uygulama    173
III. Ülkesellik İlkesi: Devletler Özel Hukukunda Marka Hakkı     177
A.    Uygulanacak Hukuk    183
B.    Hakkın Varlığı    185
C.    Hakkın Etki Alanı    190
IV.    MarkKHK Korumasından Yararlanacak Kişiler (MarkKHK. m. 3)    194
A.    Hükmün Anlamı    194
B.    Kişi Grupları        199
1.    Türkiye Cumhuriyeti Vatandaşları    200
2.    Türkiye ile Bağlantılı Yabancılar    205
3.    Uluslararası Antlaşmalara Dayalı Hak Sahipleri    208
4.    Karşılıklılık İlkesine Dayalı Hak Sahipleri    210
V.     Marka Hukukumuzda Uluslararası Antlaşmaların
Öncelikle Uygulanması (MarkKHK. m. 4)    212
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Uluslararası Antlaşmaların Türk Marka Hukukunun Esasına
İlişkin Etkilerinin Spesifik Görünüm Şekilleri

I.     Genel Olarak    223
II.     Marka Kavramı    225
A.    Düzenlenme Usulü    225
B.    Tanım    230
III.    Markanın Tescili – Hakkın Oluşumu    252
A.    Genel Olarak        252
B.    Hakkın Esasına İlişkin Tescil Kuralları    261
1.    Tescil Engeline Engel    262
2.    Tescili Kolaylaştıran Özel Kurumlar    264
a.    Rüçhan Hakkı     265
(1)    Anlamı        265
(2)    Düzenlenme Şekli    267
(3)    Hak Sahipleri    270
(4)    Hakkın Kullanım Şartları    277
(5)    Hakkın Kullanımının Sonucu    286
(6)    Sergi Rüçhanı    293
b.    Markanın Olduğu Gibi Korunması (Telle Quelle İlkesi)    295
(1)    Anlamı ve Genel Özellikleri    295
(2)    Amacı ve Düzenlenme Şekli    298
(3)    Uygulanma/Başvuru Şartları    303
(4)    Ret Sebepleri    311
aa.    Önceki Hak Sahipliği    314
bb.    Marka Vasfındaki Eksiklik    318
cc.    Ahlâka veya Kamu Düzenine Aykırılık
ya da Aldatıcılık    328
(5)    Özel Durumlar    332
aa.    Haksız Rekabet ile İlişki    332
bb.    Kullanımın Etkisi    335
3.    Tescil Engelleri    341
a.    Amblem ve Damgalar    343
(1)    Devletler ile İlişkili Olanlar    343
(2)    Uluslararası Örgütler ile İlişkili Olanlar    349
(3)    Uygulanma Şekli    352
b.    Temsilci Markası    357
(1)    Düzenlenme Şekli    357
(2)    Talepler        360
aa.    Nispi Ret/Hükümsüzlük Sebebi    360
bb.    Markanın Devri    378
cc.    Kullanmaya İtiraz    381
(3)    Süre    386
c.    Tanınmış Marka    387
d.    Coğrafi İşaret    388
IV.     Marka Çeşitleri    402
A.    İşaret Açısından    403
B.    Ürün Çeşidi Açısından: Ticaret Markası – Hizmet Markası    405
C.    Sahibi Açısından: Ferdi Marka – Kollektif Marka    408
D.    Tescilli/Kayıtlı Olup Olmaması Açısından    424
E.    Bilinirlik Açısından: Alelade Marka – Tanınmış Marka    428
1.    Ayrımın Tanıtımı        428
2.    Tanınmışlığın Tespiti    431
a.    Kural    431
b.    WIPO Kriterleri        443
(1)    Markanın Toplumun İlgili Sektöründeki Bilinirlik
(Knowledge) veya Tanınırlık (Recognition) Derecesi    445
(2)    Markanın Kullanıldığı Süre, Kapsam ve Coğrafi Alan    446
(3)    Markanın Promosyonlarının Süresi,
Kapsamı ve Coğrafi Alanı    448
(4)    Marka Tescillerinin ve/veya Başvurularının
Süresi ve Coğrafi Alanı    448
(5)    Markanın Tanınmışlığına İlişkin Yetkili
Makam Kabulleri    450
(6)    Markanın Değeri    450
c.    Tanınmışlığın Yeri    453
3.    Tanınmışlığın Sonucu: Özel Koruma Şekli    460
a.    Tescile ve/veya Kullanıma Engel Olma    460
b.    TRIPs’in Genişletici Etkisi    464
c.    Zaman Sınırlaması    482
V.     Marka Hakkının Kapsamı: Yetkiler    486
A.    Genel Olarak: Hakkın Anlamı/Niteliği    486
B.    Ana Kural: Hakkın İçeriğinin Düzenlenme Şekli    489
C.    İstisna: Hakkın Kapsamını Genişleten veya Daraltan
Özel Durumlar    517
1.    Genişleme    517
2.    Daralma    518
a.    Önceki Mevcut Haklar    519
b.    Tükenme İlkesi        525
c.    Dürüst Kullanım    529
VI.    Marka Sahibinin Yükümleri: Kullanma Zorunluluğu    537
A.    Genel Olarak        537
B.    Düzenlenme Şekli    540
C.    Kullanım Sınırlamaları    556
VII.Markanın Hukuki İşlemlere Konu Olması    563
Sonuç        579
Bibliyografya    601
Ek-1 (Paris Konvansiyonu Resmî İngilizce Metni)    625
Ek-2 (Paris Konvansiyonu Resmî Gazete Metni)    650
Ek-3 (TRIPs Orijinal İngilizce Metni)    672
Ek-4 (TRIPs Resmî Gazete Metni)    705

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir