TTK 105: Konişmentolardaki Yabancı Mahkeme Yetki Şartının Geçerliliği ve TTK 105/2'nin Kapsamı

11. Hukuk Dairesi         2025/1544 E.  ,  2025/6907 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/1140 Esas, 2024/1944 Karar
HÜKÜM : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2023/411 E., 2024/189 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak katılma yoluyla davalı vekili ve duruşma istemi olmaksızın davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildi. Duruşma için belirlenen 18.11.2025 günü hazır bulunan davacı vekili Avukat ... ... ile davalı vekili Avukat ... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

KARAR
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin devamlı müşterisi olan .... şirketine ürün göndermek üzere davalı ile anlaştığını, davalılardan ...'nin akdi taşıyan olarak müvekkili yükünün taşınması için gemileri atadığını, taşıma esnasında yüklerin içerisine naftalin kokusunun sirayet etmesi nedeniyle hasarlandığını, alıcı şirket tarafından hasarlanan yükler ile incelemeler için yapılan masraflar toplamı olan 64.070,92 euronun (hasarlanan yük bakımından 50.000,00 euro ve masraflar için 14.070,92 euro) müvekkilinden tahsil edildiğini, her ne kadar konişmentolar müvekkilinin kardeş şirketi ...Sebze ve Meyve Kons. Dış Tic. A.Ş. adına düzenlenmiş ise de navlun faturalarının müvekkili adına kesildiğini, ödemelerin müvekkili tarafından yapıldığını, yük alacaklısının tazminat ödemesinin de müvekkili şirket tarafından gerçekleştirildiğini, ...Sebze ve Meyve Kons. Dış Tic. A.Ş.'nin uyuşmazlıktan doğan ve doğabilecek tüm hak ve alacaklarını müvekkili şirkete temlik ettiğini, müvekkilinin 64.070,92 euro bedelinde zarara uğradığını, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 1178. maddesi uyarınca eşyanın zıya veya hasarı nedeniyle meydana gelen zararlardan taşıyanın sorumlu olduğunu ileri sürerek müvekkilinin yük alıcısına ödediği 64.070,92 euronun ödeme tarihi olan 23.06.2023 tarihinden itibaren işleyecek kamu bankalarınca euro olarak açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına fiilen uygulanan en yüksek faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; kırkambar taşıması olan konteyner taşımalarında konişmentoların arka yüzünde yer alan taşıma şartlarının navlun sözleşmesi niteliğinde olduğunu, konişmentolar tahtındaki taşımalardan kaynaklanacak tüm uyuşmazlıklarda yetkili mahkemenin Londra'daki İngiliz Yüksek Adalet Mahkemesi olduğunun taraflarca kabul edildiğini, diğer tüm mahkemelerin yetkisinin ortadan kaldırıldığını, konşimentolarda yer alan yetki sözleşmelerinin taraflar için kesin surette bağlayıcı olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile somut uyuşmazlığın yabancılık unsuru taşıdığı, davanın navlun sözleşmesinden kaynaklanıp Türk mahkemelerinin münhasır yetki esasına göre düzenlenmiş bir konuya ilişkin olmadığı, konşimentoların taşıyan sıfatıyla ... Europe A.Ş. adına düzenlendiğini, taşıyanın Türkiye acentesinin konişmentonun düzenlenmesine aracılık ettiğine dair dosyada delil bulunmadığından TTK'nın 105/2 hükmüne göre dava konusu olayda Türk mahkemelerinin münhasır yetkili olduğundan söz edilemeyeceği, konşimentonun 26. maddesinde bulunan yetki şartına göre somut uyuşmazlık bakımından Londra Yüksek Adalet Mahkemesinin yetkili olduğu gerekçesiyle davalı vekili tarafından ileri sürülen milletlerarası yetki itirazının kabulü ile davanın yetkisizlik nedeniyle usulden reddine karar verilmiş, hüküm, davacı vekilince istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının konşimentolarda “yükleten" olarak yer aldığı, yükün yurt dışındaki alıcısı tarafından teslim alındığı, taşıyanın yabancı bir şirket olması ve taşımanın İzmir'den Almanya'ya yapılması nedeniyle uyuşmazlığın yabancılık unsuru taşıdığı, konşimentoların arka sayfasında yer alan taşıma şartlarının 26. maddesindeki yetki klozu ile "taşıma sözleşmesinin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıklara İngiliz Hukukunun uygulanacağının, yetkili mahkemenin de Londra Yüksek Adalet Mahkemeleri olduğunun" kararlaştırıldığı, diğer taraftan acentelik hükümleri arasında yer alan TTK'nın 105/2 hükmündeki düzenlemenin; acentelik sözleşmelerine, müvekkili aleyhine açılan davalarda acentenin temsil yetkisinin olmadığına dair konulacak şartlarla ilgili olduğu, bu hükmün, acentenin üçüncü kişilerle, acente sıfatıyla yapılan sözleşmelere konulacak yetki şartıyla ilgisinin bulunmadığı, aksinin kabulünün bir acente aracılığıyla yapılan hiçbir sözleşmeye münhasır yetki şartı konulamayacağı gibi bir sonuca neden olacağı, bu yorumun günümüz ticaret hukuku anlayışıyla örtüşmeyeceği (Yargıtay 11 Hukuk Dairesinin 2022/3129 E., 2023/8856 K. sayılı, 27.11.2023 tarihli ilamı) gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf ...vurusunun esastan reddine karar verilmiş, hüküm, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Dava ve Hukuki Nitelendirme
Dava; davacı tarafından yurt dışına satışı yapılan emtianın davalı sorumluluğunda deniz taşıması esnasında hasarlanması nedeniyle, yükün alıcısına ödenen hasar tazminatının davalıdan tahsili istemine ilişkindir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına ve TTK'nın 105/2. maddesinin müvekkile izafeten acente tarafından veya acente aleyhine açılacak davalarda uygulanacak olmasına ve milletlerarası tahkim merciince acente aleyhine doğrudan hüküm kurulması halinde bu kararın tenfizi yönünde dava açılması aşamasında acente bakımından tenfiz şartlarının ayrıca değerlendirilecek bulunmasına göre yapılan istinaf ...vurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. SONUÇ: Yukarda açıklanan nedenlerle, taraf vekillerinin temyiz itirazlarının reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA, aynı Kanun'un 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, takdir olunan 40.000,00 TL duruşma vekâlet ücretinin taraflardan alınarak yekdiğerine verilmesine, temyiz harcı davacı ve katılma yoluyla temyiz eden davalıdan peşin alındığından ...kaca harç alınmasına mahal olmadığına, 20.11.2025 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.