TTK 1203: Libya'daki İç Savaşın Öngörülebilirlik Kriteri Yönünden Mücbir Sebep Sayılamayacağı ve Demuraj Alacağına Etkisi

11. Hukuk Dairesi         2024/2483 E.  ,  2025/4432 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2020/1861 Esas, 2023/2129 Karar
HÜKÜM : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2015/679 E. 2020/125 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak davacı vekili, duruşma istemsiz olarak ise davalılar ... ... (....) ... firmasına izafeten ... Uluslararası Yatırım ... İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. ve ... vekilleri tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildi. Duruşma için belirlenen 22.04.2025 günü başkaca gelen olmadığı yoklama ile anlaşılıp hazır bulunan davacı vekili Avukat ... ile davalılardan ... İnş. Ltd. Şti. vekili Avukat .. ve .. ... vekili Avukat .. .. dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip, gereği düşünüldü.

KARAR
I. DAVA
1.Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirketin çeşitli tarihlerde davalı şirketlere deniz taşımacılığı hizmeti verdiğini, süresinde limana getirilen malların teslim alınmaması nedeniyle oluşan demuraj alacağının ödenmediğini, alacağın tahsili amacıyla başlatılan takibe yönelik itirazın ve özellikle davalı ... Türkiye ve .... şirketinin alacağın muhatabı olmadığına ilişkin itirazının haksız olduğunu, ...'ya taşınmasına rağmen teslim alınmayan yük nedeniyle demuraj alacağı doğduğunu, davalılardan ... İnşaat Şirketinin taşıtan sıfatıyla ve ...'daki projenin ortağı olması nedeniyle sorumlu olduğunu, davalılardan ... ... ... şirketine izafeten dava yöneltilen ... Uluslararası Yatırım ... A.Ş.'nin ise ...'de yapılan inşaat işinin ana yüklenicilerinden olduğunu, taşınan yüklerle ilgili tüm konşimentoların bu şirket adına düzenlendiğini, ... ... ve ... Türkiye şirketlerinin şirketler topluluğu olarak nitelendirilebileceğini, bu nedenle her iki şirket açısından şirketler topluluğu hükümlerinin uygulanması gerektiğini, diğer davalı ... şirketinin ise ... ...'nın inşaat işlerini devralan firma olduğunu, dolayısıyla ...'nin de dava konusu taşımadan doğan demuraj alacağından sorumlu olduğunu, başlatılan takibe yönelik itirazın haksız olduğunu ileri sürerek, davalıların itirazının iptali ile icra takibinin devamına, alacağın %20'sinden az olmamak üzere icra inkar tazminatının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

2.Birleşen davada davacı vekili dava dilekçesinde; asıl davadaki iddialarını aynen tekrar ederek müvekkilince taşınarak ... limanına getirilen yükün davalılarca teslim alınmaması nedeniyle demuraj alacağı oluştuğunu, yeni oluşan ve devam eden demuraj alacağı nedeniyle sürekli şekilde müvekkilinin zararının arttığını, kısmi zararın tahsili amacıyla başlatılan takibe yönelik itirazın haksız olduğunu ileri sürerek itirazın iptali ile takibin devamına ve %20 oranından aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ... vekili asıl ve birleşen davaya cevap dilekçesinde, müvekkili şirketin, 13.11.2013 tarihli sözleşme ile ...'de yapılmakta olan projede taşeron olarak çalışmaya başladığını, müvekkilinin 15.06.2014 tarihinde ...'daki savaş nedeniyle yaşanan sorunlardan dolayı işin diğer davalı ... ... ... şirketine iade ederek bölgeden ayrıldığını, ... ... ...'nin inşaat projesi ile ilgili her türlü borç ve alacaklarının ise diğer davalı ... firmasına devrettiğini, demuraj faturalarının kesildiği tarihler göz önüne alındığında davalı ...'nin sorumlu olması gerektiğini, müvekkilinin projeden çekilip işi borç ve alacaklarıyla birlikte diğer davalılara devrettiğinden müvekkilinin husumet ehliyeti bulunmadığını, ....Bakanlığı Serbest Bölgeler Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğünün 11.03.2015 tarihli yazısında ... Limanda yoğun çatışmalar bulunduğunun belirtilmesi nedeniyle, savaş koşulları kalkmadan emtianın alınamayacağını, ...'da savaş halinin devam etmesi nedeniyle konteynerlerin limandan alınmasının büyük risk oluşturduğunu, konşimentodaki yüklerin davalı ... ... adına taşındığını, müvekkili şirketin taşıtan olarak sorumluluklarını yerine getirip navlun ücretini davacıya ödediğini savunarak davanın reddini istemiştir.

2.Davalı ... Uluslararası Yatırım ... İnşaat Turz. San Tic A.Ş. vekili asıl ve birleşen davaya cevap dilekçesinde, ... ... (....) ... ile müvekkili ... Uluslararası. A.Ş.'nin birbirinden ayrı tüzel kişilikler olması nedeniyle birbiri adına işlem yapmaları ve sorumluluk yüklenmelerinin söz konusu olamayacağını, müvekkili şirketin ... ... ...'nin temsilcisi, şubesi yada acentesi olmadığından ... ... ... şirketine karşı başlatılan takip ve dava nedeniyle müvekkilinin muhattap alınamayacağını savunarak davanın husumet ve esas yönünden reddini istemiştir.

3.Davalı ... ... vekili asıl ve birleşen davaya cevap dilekçesinde, müvekkili ile davacı arasında yapılmış herhangi bir sözleşme bulunmaması nedeniyle 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) hükümlerine göre yetkili mahkemenin Tripoli ... mahkemeleri olduğunu, davacı ile davalı ... ... arasında eşya taşıma sözleşmesi bulunmadığından MÖHUK'un 29. maddesinin uygulanamayacağını ve dolayısıyla davaya Türk Hukukunun uygulanamayacağını, navlun sözleşmesinin tarafının diğer davalı ... olması, müvekkilinin dava konusu edilen taşıma sözleşmesinden kaynaklı herhangi bir yükümlülüğü bulunmaması nedeniyle husumet yöneltilemeyeceğini savunarak yetki, husumet ve esastan davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

4.Davalı ... ... ... ... vekili asıl ve birleşen davaya cevap dilekçesinde; müvekkili ile davacı ve diğer davalılar arasında herhangi bir ticari ilişki bulunmadığından bu ilişkiye dayanan taşımadan kaynaklı talebin husumetten reddi gerektiğini, ... şirketinin borçlarından kurtulmak için gerçek dışı beyanlarda bulunduğunu savunarak davanın reddi ile kötüniyet tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, taşıma sözleşmesinden kaynaklanan demuraj ücreti alacağının davacı ... 'nin Türkiye'de bulunan yerleşim yerinde ifa edilecek olması nedeniyle MÖHUK'un 40.maddesi delaletiyle 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 10. maddesine göre mahkemenin yetkili olduğu, davalıların birden fazla olması halinde davacının bunlardan birinin yerleşim yerinde dava açma hakkı bulunduğundan, HMK'nın 7.maddesi uyarınca da mahkemenin yetkili olduğu kabul edildiğinden davalı yanın yetki itirazının yerinde görülmediği, davacı ile davalılar ... ... arasında yapılmış bir taşıma sözleşmesi dolayısıyla da hukuk seçimi söz konusu olmadığından taşıyıcının esas işyerinin bulunduğu ülke hukuku yani Türk Hukuku'nun uygulanması gerektiği, ... Limanına taşınan 27 adet konteyner yükünün alıcısı tarafından teslim alınmadığı davacı tarafından iddia edildiğinden 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 1203. maddesine göre yükü teslim almayan alıcıların demuraj ücretinden sorumlu tutulmaları sözkonusu olamayacağı gibi ... ... ... şirketinin ...'daki inşaat işinin davalılardan ... firmasına devredildiği de ispatlanamadığından, tüm bu nedenlerle davalı ... ... ... şirketi ile diğer davalı ... şirketine husumet yöneltilemeyeceği, davalılardan ... İnşaat Limited Şirketinin taşıtanı ve yükleteni olduğu konteyner yükünün birçok seferde gemi ile ...'ya taşındığı, davacı vekilinin 21.10.2016 tarihli yazılı beyanına göre yükün 09.05.2014 ila 19.05.2014 tarihleri arasında ... Limanına tahliye edildiği, Dış İşleri Bakanlığının 05.06.2015 tarihli cevabi yazısında Mayıs 2014 tarihinden itibaren ...'da yeni bir savaş ortamının oluştuğu belirtilmiş olduğundan Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 05.03.2014 tarihli, 2013/12326 E., 2014/4189 K. sayılı ilamı gereğince ...'daki bu durumun mücbir sebep olarak nitelendirilmesi gerektiği, sözkonusu mücbir sebep nedeniyle malın limandan çekilmesinin mümkün olamayacağı, mal limandan çıkarılsa dahi mevcut iç savaş nedeniyle ülke içerisinde güvenli şekilde taşınması alıcıdan beklenemeyeceğinden malın teslim alınıp konteynerlerin iade edilmesinin mümkün olmadığı, dolayısıyla taşıtanın demuraj ücreti ödeme sorumluluğunun doğmadığı kanaatine varıldığı, bu kanaat ışığında davalı ... Ltd. Şti.'ne karşı açılan asıl ve birleşen davanın esastan reddine, diğer davalılar hakkında açılan davaların pasif husumet yokluğundan reddi ile koşulları oluşmadığından davalıların kötüniyet tazminatları taleplerinin de reddine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle, asıl ve birleşen davada davalılar ... ... ile davalı ... haklarında açılan davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine, davalı ... hakkında açılan davanın esastan reddine, davalılar ... ... ile davalı ... vekillerinin kötüniyet tazminatı taleplerinin reddine karar verilmiş, karara karşı, asıl ve birleşen davalarda davacı ve davalılar ... ... ile ... vekillerince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkeme kararının yerinde olduğu gerekçesiyle asıl ve birleşen davalarda davacı vekilinin davalılar ... ... ile davalı ... vekillerinin istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine, karar verilmiş, karar, asıl ve birleşen davalarda davacı vekili, davalı ... ... ile davalı ... vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ İNCELEMESİ
A. Dava ve Hukuki Nitelendirme
Asıl ve birleşen davalar, gönderilen ve taşıtan yerine geçen davalılara karşı, taşınan emtiaların gönderilen tarafından teslim alınmaması nedeni ile oluşan konteyner demuraj alacağının tahsili amacıyla başlatılan ilamsız icra takibine yönelik itirazın iptali istemine ilişkindir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
1. Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin karara yönelik davacı tarafın husumetten redde ilişkin, davalılar ... ... ile davalı ... vekillerinin tüm temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2. Asıl ve birleşen davalarda davacı, akdi taşıyıcı olarak, taşıtan/davalı ... Şirketine ait inşaat emtiasını çeşitli tarihlerde İstanbul'dan ... limanına taşıyarak taşıma edimini yerine getirdiğini ve emtianın varma limanında tahliye edilmesine rağmen alıcılar tarafından alınmadığını iddia ederek demuraj alacağı talebinde bulunmuştur. Mahkemece yukarıda açıklandığı üzere asıl ve birleşen davada davalılar ... ... ile davalı ... haklarında açılan davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine, davalı ... hakkında açılan davanın esastan reddine karar verilmiş, tarafların istinaf talepleri üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Somut olayda davacı akdi taşıyıcı olup, taşıma edimi fiili taşıyıcı olarak dava dışı ... tarafından yerine getirilmiş, dava dışı taşıyıcı şirkete davacı şirketçe ödenen demuraj ve konteyner bedellerine ilişkin faturalar dosya içerisinde yer almaktadır. Davalı ... ise konşimentolarda taşıtan sıfatına sahiptir. Mahkemece davacının demuraj alacağı talebi, Dış İşleri Bakanlığının 05.06.2015 tarihli cevabi yazısında Mayıs 2014 tarihinden itibaren ...'da yeni bir savaş ortamının oluştuğu belirtilmiş olduğundan mücbir sebep olarak nitelendirilerek davalı ... yönünden davanın esastan reddine karar verilmiştir. T.C. Dış İşleri Başkanlığının 05.06.2015 tarihli yazısında 2011 yılı itibariyle ...'daki gelişmelere yer verilmiş, ...'da her ne kadar düzenlemeler yapılmışsa da ...'nın iç savaş öncesi dönemine dönemediği, güvenlik birimleri oluşturulamadığı, milislerin silahsızlandırılmasının sağlanamadığı, devlet otoritesi ve asayişin tam olarak tesis edilemediği, siyasi gruplar arasındaki mücadelenin silahlı milislerin de desteğiyle çatışmaya dönüştüğü, Mayıs 2014'ten itibaren ülkede yeni bir iç savaş ortamı oluştuğu belirtilmiştir. Bir olayın mücbir sebep sayılması için, önüne geçilmesi olanaksız ve öngörülemez olması gerekmektedir. ...'nın 2011 yılından beri iç karışıklık içinde olması, 2014 Mayıs ayı itibariyle iç karışıklığın savaşa dönüşmesi beklenmedik ve öngörülemez değildir. O nedenle Mahkemece aksi gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir.

VI. SONUÇ: Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle asıl ve birleşen davalarda davacının sair, asıl ve birleşen davalarda davalıların tüm diğer temyiz itirazlarının REDDİNE, (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacının temyiz itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesince verilen karara yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULARAK KALDIRILMASINA, HMK'nın 373/1 hükmü uyarınca dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, takdir edilen 28.000,00 TL duruşma vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı ... ... (....) ...'ye verilmesine, keza 28.000,00 TL duruşma vekalet ücretinin davalılar ... ... (....) ..., ... ve ... İnşaat Ltd. Şti.'den alınarak davacıya verilmesine, aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz eden, ... ve ... ... (....) ... firmasına izafeten ... Uluslararası Yatırım ... İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş.'ye yükletilmesine, peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde davacıya iadesine, 23.06.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.