TTK 1472, 1429: Sigorta Halefiyetine Dayalı Rücu Davalarında Taşeronun ve Adi Ortaklığın Sorumluluğu ile Gerekçe Eksikliği

11. Hukuk Dairesi         2025/1758 E.  ,  2025/2619 K.

"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
KARAR
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; dava dışı ... Kiralama Şirketi tarafından sigortalı iş makinasının müvekkili nezdinde ... Sigorta Poliçesi ile sigortalandığını, sigortalı iş makinasının başka bir vinç ile çekilmesi esnasında operatör hatası sebebiyle düşüp hasarlandığını, neticesinde sigortalıya 27.900,00 euro hasar tazminatı ödendiğini, söz konusu hasar nedeniyle davalıların işbu zarardan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (6102 sayılı TTK) 1481. maddesinde düzenlenen halefiyet hükümleri gereğince sorumlu olduklarını ileri sürerek 27.900,00 euronun ödeme tarihi olan 15.04.2019 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı Şirketler vekili cevap dilekçesinde; müvekkillerinin oluşturduğu ... İnşaatı Adi Ortaklığı Ticari İşletmesi'nin (KKC) yapım taahhüdü altında bulunan "... Projesi Cr3 Sözleşmesi Gebze-Halkalı Banliyö Hattı İyileştirmesi: İnşaat ve Elektromekanik Sistemleri" projesinde, davalılardan ... - ... Vinç ve Nakliye Şirketi ile ortaklık arasında 25.11.2016 tarihli "Kiralık Araç - Makine (Vinçli Kamyon) Temini Sözleşmesi" akdedildiğini, yine aynı projede dava dışı ... Mekanik Şirketi ile ortaklık arasında 27.07.2017 tarihli "Elektromekanik Sistemler / Mekanik İşleri Sözleşmesi" akdedilerek söz konusu işin dava dışı Şirkete tamamen / anahtar teslim olarak teslim edildiğini, Şirketin yapım yükümlülüğü altında iş gerçekleştirilmekte iken diğer davalıya ait araç ile dava dışı ... Şirketine ait araç arasında dava konusu olayın gerçekleştiğini, davalı ortaklığa ait şantiye sahası içerisinde alt yüklenicilerin kendi aralarında yaptıkları bir kazanın meydana geldiğini, davalı ortaklığın ve dolayısıyla ortaklığı oluşturan şirketlerin, konuya ilişkin herhangi bir dahli bulunmadığı gibi herhangi bir illiyet bağının da kurulamayacağını, müvekkillerine ve ortaklığa herhangi bir kusur atfedilemeyeceğini, olayın gerçekleştiği işe ilişkin olmak üzere tüm hukuki ve cezai sorumluluğun diğer davalı ve dava dışı şirkete ait olduğunu, hiçbir kusur ve sorumluluğu bulunmayan müvekkillerine davacının sigortalısının dava açma hakkı bulunmadığından davacının da halefiyet hakkına dayanarak işbu davayı açamayacağını, kabul anlamına gelmemek üzere, rücu davasında faiz talebine hak kazanabilmek için karşı tarafa usulüne uygun şekilde ihtarname tebliğ edilmiş olması gerektiğini, aksi halde dava tarihinde temerrüde düşülmüş olacağından faizin de dava tarihinden itibaren işlemeye başlayacağını savunarak davanın reddini istemiştir.

2.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; dava konusu kazada, müvekkiline ait “... Vinç” ile kaza arasındaki ilişkinin anlaşılamadığını, müvekkilinin kazada işi yapan ...plakalı vincin ne sahibi, kullananı, ne de işleteni olduğunu, olay ya da kaza ile ilgili davalının hiçbir hukuki ve fiili bağlantısının bulunmadığını, davalının olayda bir dahli ve kusurunun olmadığını, nitekim olay yeri tutanağına bakıldığında da yapılan işlemin hukuki ve uygun bir işlem olmadığının anlaşıldığını, kazayı yapan vincin malikinin sorumlu tutulabileceğini, kabul etmemekle beraber kazada meydana gelen ve tespit edilen hasar miktarının fahiş olduğunu, anlatılan hadiseye göre müvekkilinin kastı ya da ağır kusurunun da bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davaya konu hasarlanan iş makinesinin asıl sahibinin dava dışı ... Vinç Nakliyat ve Ticaret Limited Şirketi (... Vinç) olduğu, ... Vinç tarafından dava dışı ... Mekanik Otomotiv İnş. Tarım San. ve Tic. Ltd. Şti'ne (... Mekanik) kiralandığı, dava tarihinden önce davacı ... tarafından yaptırılan 11.01.2019 tarihli ekspertiz raporunda, "... kiralama firmalarının yapmış olduğu kiralama sözleşmeleri hariç olmak üzere poliçede belirtilen iş makineleri veya diğer makinelerin kiraya verilmeleri veya mal sahibi dışındaki kişilerce kullanılması/ işletilmesi durumu poliçede aksi belirtilmedikçe rizikonun ağırlaşması sebebi olarak kabul edilecek olup sigortacının kanunun ilgili maddelerinden gelen hakları saklı olacaktır." şartına uyulmadığının tespit edilerek, takdirin sigorta şirketine bırakıldığı, davaya konu iş makinesinin sigortalı ... kiralama şirketi tarafından kiralanmadığı, poliçe özel şartlarında da belirtildiği üzere ancak sigortalı tarafından üçüncü şahıslara kiraya verilmesi durumunda, meydana gelebilecek herhangi bir hasarın teminat kapsamında olduğu, yine poliçe özel şartlarına göre yer altı ve tünel inşaatı işlerinde oluşabilecek hasarların teminat harici olduğu, somut olayda ise hasarın Söğütlüçeşme İstasyonu Viyadük altında meydana geldiği, aslında davacının sigorta poliçesine göre sigortalısı ... kiralama şirketinin yapmadığı bir kira sözleşmesi ile dava dışı ... Mekanik‘e bırakılan davaya konu iş makinesinin hasarlanması nedeniyle teminat kapsamında olmayan bir borcu ödediği, davacının, 6102 sayılı TTK'nın
1472. maddesi kapsamında rücuen tazminat davası açabilmesi için sorumlu olduğu bir borcu ödemiş olması gerektiği, somut olayda, davacı ... sorumlu olmadığı bir borcu ödediğinden davalılardan ödediği bedelin rücuen tahsilini isteyemeyeceği, söz konusu kiralama işlemi dava dışı sigortalı tarafından ... kiralama sözleşmesi yolu ile yapılmış olsaydı dahi, ... İnşaat Adi Ortaklığı'nın, ... Projesi CR3 sözleşmesi nedeniyle bir kısım işleri dava dışı ... Mekanik ve diğer davalı ... Vinç- ...'a devrettiği ve taşeronluk sözleşmeleri yapıldığı, sözleşmeler uyarınca; davalıların sigortalının 6102 sayılı TTK'nın 1429. maddesinde bahsi geçen, ''fiillerinden sorumlu olduğu kişiler'' niteliğinde oldukları ve bu hali ile de davacı ... şirketinin adı geçen davalılar aleyhine rücu isteminde bulunamayacağı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm, davacı vekilince istinaf edilmiştir.

IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı ... ile dava dışı sigortalı ... ... Kiralama A.Ş. arasında düzenlenen poliçeden, ... kiralayanın dava dışı ... Vinç olduğu, ... kiralama sözleşmesinin 38 ay vadeye bağlandığı, kiracı şirketin faaliyet konusunun "vinç kiralama" işi olduğunun anlaşıldığı, dava konusu iş makinesini ... kiralama yoluyla sigortalıdan edinen dava dışı malik dava dışı ... Vinç'in de, maliki olduğu vinçleri taşeronlara kiraladığı, söz konusu ticari faaliyetinin finansmanı için sözleşmeye taraf olduğu, bu hususu ... kiralayan sigortalının da bilmesi gerektiği, rizikonun poliçe kapsamında olmadığı şeklindeki gerekçenin yerinde bulunmadığı, ayrıca poliçedeki "... kiralama firmalarının yapmış olduğu kiralama sözleşmeleri hariç olmak üzere poliçede belirtilen iş makineleri veya diğer makinelerin kiraya verilmeleri veya mal sahibi dışındaki kişilerce kullanılması / işletilmesi durumu poliçede aksi belirtilmedikçe rizikonun ağırlaşması sebebi olarak kabul edilecek olup sigortacının kanunun ilgili maddelerinden gelen hakları saklı olacaktır." şeklindeki düzenlemenin, makinelerin kiraya verilmeleri veya mal sahibi dışındaki kişilerce kullanılması/işletilmesi durumunun teminat dışı hal olarak belirlendiği anlamına gelmeyeceği, sigorta şirketinin meydana gelen hasardan dolayı poliçe hükümleri dairesinde doğrudan doğruya sorumlu olacağı, sigorta ettirenle onun dışında kalan ve onun rızasıyla aracı kullanan kişiler arasında bir ayrım yapılmadığı, poliçenin “Hareketli Ekipmanlar Geniş Ek Teminatı Klozu” uyarınca, poliçeye ekli makine listesinde gösterilen müteharrik makinelerde çarpma, çarpışma, raydan çıkma, düşme, devrilme, yuvarlanma, toprak kayması, toprak çökmesi, kaya düşmesi, yangın, yıldırım, deprem (kara ve deniz depremi, tsunami) yanardağ püskürmesi, sel, seylap, su baskım vb. çığ sebepleri ile meydana gelecek hasarların teminata dahil edildiği, "Özel Şartlar" bölümünde ise, sigorta edilen makine ve/veya makinelerin sigorta süresi içinde poliçede belirtilen sigortalı tarafından üçüncü şahıslara kiraya verilmesi durumunda, sigorta teminatının aynı şartlarda olduğunun ve meydana gelebilecek herhangi bir hasarda sigortacının sorumluluğunun aynen devam edeceğinin düzenlendiği, dava konusu kazanın meydana geldiği viyadük altının, yer altı ve tünel inşaat sahası olarak değerlendirilemeyeceği, sonuç olarak davaya konu hasarın poliçe teminatı kapsamında olduğu, davacı sigortacının 6102 sayılı TTK’nın 1472. maddesi ve ... Sigortası Genel Şartlarının 16. maddesi uyarınca ödediği tazminat miktarınca sigortalısına halef olarak kazada tam kusurlu olduğu anlaşılan davalı ...'dan ödediği bedeli talep edebileceği gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kısmen kabulüyle İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden hüküm tesis edilerek davanın kısmen kabulü ile; davalılar ..., ..., ... İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi'ne (... Şirketleri) karşı açılan davanın ayrı ayrı reddine; davalı ...'a yönelik davanın kabülüyle; 27.900,00 euro tazminatın fiili ödeme tarihindeki kur değeri üzerinden TL karşılığının 15.04.2019 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanunun 4/a maddesi gereğince Devlet bankalarının Euro ile açılmış bir yıl vadeli mevduata uyguladığı en yüksek faiz oranı ile işleyecek faizi ile davalı ... (... Vinç)'dan alınarak davacı tarafa verilmesine karar verilmiş, karar, davacı ve davalılardan ... vekillerince temyiz edilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Dava ve Hukuki Nitelendirme
Dava, davacı nezdinde sigortalı makinada davalı adi ortaklığa ait şantiyede diğer davalıya ait olduğu iddia edilen vincin kusurlu eylemiyle oluşan hasarın davacının sigortalısına ödendiği gerekçesiyle, ödenen bedelin halefiyet ilkesi çerçevesinde davalılardan tahsili istemine ilişkindir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
1.Sigortalısı dava dışı ... ... Kiralama A.Ş. olan ... Sigorta Poliçesi kapsamında davacının sigortalısına ödediği bedelin halefiyet gereği tahsili istemli davada İlk Derece Mahkemesince yukarıda yazılı gerekçeyle davanın reddine karar verilmiş; kararın istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince de kazada ...-... Vinç'in tam kusurlu olduğu, diğer davalı adi ortaklığı oluşturan şirketler hakkındaki davanın reddinin gerektiği gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm tesis edilmek suretiyle, adi ortaklığı oluşturan şirketler hakkındaki davanın ayrı ayrı reddine; 27.900,00 euro tazminatın fiili ödeme tarihindeki kur değeri üzerinden TL karşılığının 15.04.2019 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi gereğince faiziyle birlikte davalı ...-... Vinç'ten tahsiline karar verilmiştir.

Dosya muhteviyatında yer alan tescil kayıtlarına göre sigortalı makinenin ...plakalı vinçle kaldırıldığı esnada düşme sonucu hasarlandığı, ...plakalı vincin tescil malikinin dava dışı ... Mühendislik Dan. San. ve Tic. Ltd. Şti. olduğu, bununla birlikte kaza sonrası tutulduğu anlaşılan 15.12.2018 tarihli tutanakta vincin operatörü olarak dava dışı ...'nun imzasının bulunduğu, davalı ... üzerinden SGK nezdine yapılan araştırmada ...'ın kaza tarihinde personel çalıştırdığına dair kayda rastlanmadığı cevabının verildiği, ancak anılan tutanağa dayalı olarak iş güvenliği uzmanınca düzenlendiği görülen işyeri kaza/olay rapor formunda ise vincin ... Vinç personelince sevk ve idare edildiğinin belirtildiği anlaşılmıştır.

Davalı ...-... Vinç diğer davalı adi ortaklıkla vinç temini hususunda taşeronluk sözleşmesi imzalanmışsa da kazaya karışan vincin ve/veya operatörünün kendisiyle bağlantısı bulunmadığını, kendisinin işlettiği veyahut kiralayıp temin ettiği bir vinç olmadığını savunmaktadır.

Bu durumda Mahkemece, kazada operatör olarak bulunan ...'nun SGK kayıtları üzerinde bir inceleme yapılıp kaza anında kim adına çalıştığının tespiti sağlanarak davalılar arasında imzalanan taşeronluk sözleşmesi hükümleri de tüm dosya muhteviyatıyla değerlendirilip, davalı ...-... sorumluluğunun tartışılması gerekirken; davalı ...-... sorumluluğunun ne surette belirlendiği dahi karar gerekçesinde tartışılmadan eksik inceleme ve değerlendirmeyle ...plakalı vincin sebep olduğu hasardan anılan davalının doğrudan sorumlu olduğuna hükmedilmesi doğru olmamış ve bozmayı gerektirmiştir.

2.Öte yandan, Bölge Adliye Mahkemesince davalı adi ortaklığı oluşturan şirketler hakkındaki davanın reddine karar verilmişse de, adi ortaklığı oluşturan ve şantiye sahibi oldukları anlaşılan şirketlerin hangi gerekçeyle hasardan sorumlu olmadıkları da karardan anlaşılamamıştır.

Şu halde kazaya sebep olan sorumluluğun kim veyahut kimler üzerinde bulunduğu hususu, gerekli görülmesi halinde yeniden denetime elverişli bir bilirkişi raporda da alınarak, karar yerinde denetime elverişli gerekçeyle tartışılıp değerlendirildikten sonra bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde yetersiz gerekçeyle anılan davalılar hakkındaki davanın reddi de doğru görülmemiştir.

3.Bozma sebebine göre davacı vekili ve davalı ... vekilinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına karar verilmiştir.

VI. SONUÇ: Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının, (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle de davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, (3) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı ve davalı ... vekillerinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'un 373/2 hükmü uyarınca dava dosyasının Bölge Adliye Mahkemesi'ne gönderilmesine, peşin alınan temyiz karar harçlarının istekleri halinde ilgililere iadesine, 21.04.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.