TTK 18, 54, 56: Satıcının Basiretli Tacir Özen Yükümlülüğü ve Sahte Ürün Satışından Doğan Haksız Rekabet Sorumluluğu

11. Hukuk Dairesi         2024/4138 E.  ,  2025/2292 K.

"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi
SAYISI: 2022/19 Esas, 2024/448 Karar
KARAR: Yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulü
İLK DERECE
MAHKEMESİ: Ankara Batı Asliye Ticaret Mahkemesi
SAYISI: 2021/330 E., 2021/1011 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
KARAR
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 05.10.1995 tarihinden bu yana işlenmiş zeytin, zeytinyağı üretimi ve toptan ticareti alanında faaliyette bulunduğunu, 29.12.1999 tarihinden itibaren tescilli "..." ibareli markasını kullandığını, bu markanın daha sonra "..." olarak yenilenerek 29.12.2019 tarihinden geçerli olmak üzere on yıl süreli marka yenileme belgesinin verildiğini ancak bir takım işletmelerin satış reyonlarında müvekkilinin ticaret unvanı ve adres bilgileri kullanılmak suretiyle 5 (beş) kg 'lık teneke ambalajlarda "..." sahte markası adı altında zeytinyağının satıldığının belirlendiğini, davalı şirketin müvekkilinin ticari bilgilerini ihtiva eden bu yağları satmak suretiyle haksız rekabette bulunduğunu ileri sürerek davalının haksız rekabetinin men'ine, 100,00 TL maddi ve 15.000,00 TL manevi tazminatın haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı cevap dilekçesinde; müvekkilinin market reyonunda sattığı ürünleri faturalı olarak tedarikçilerden temin ettiğini, dolayısıyla müvekkilinin ürünlerin davacıya ait başka bir ürün ve üretici bilgisi olduğunu bilmesi ve bunu bilerek satışa sunması gibi bir durumun söz konusu olmadığını, müvekkilinin durumdan davacının tespit talebi ile haberdar olduğunu, bundan sonra herhangi bir ürün satılmadığını, müvekkilinin bir akaryakıt şirketi olduğunu, akaryakıt istasyonunun market reyonunda çeşit olarak bulundurulmak için tedarikçi firmadan çok cüzi miktarda ürün alındığını, müvekkili şirkete atfedilebilecek herhangi bir kusurun bulunmadığını, müvekkili şirketin davaya konu ürünleri faturalı olarak ... Tekstil Gıda San. Tic. Ltd. Şti.'nden aldığını, davanın bu firmaya ihbarını talep ettiklerini savunarak davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davalı şirketin haksız rekabet teşkil ettiği iddia edilen ürünlerin üreticisi ya da piyasaya süreni konumunda bulunmadığı, dava dışı ... Tekstil Ltd. Şti.'nden üç adet fatura toplamı olan 8.484,00 TL tutarlı dava konusu ürünleri aldığı, davacı tarafından Kahramankazan Sulh Hukuk Mahkemesince yapılan keşiften sonra söz konusu ürünleri iade ettiği, hal böyle iken davalının söz konusu ürünleri haksız rekabet kurallarını ihlal edecek şekilde ürettiği, piyasaya sürdüğü veya sattığının dosya kapsamında ispatlanamadığı, haksız rekabet iddialarından haberdar olduktan sonra ürünleri iade etmesi karşısında da davacının söz konusu haksız rekabet iddialarının oluşmasında bir kusurunun bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm, davacı vekilince istinaf edilmiştir.
IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davalının fiilinin, davacının "ticaret unvanı", "adres bilgileri" ve "işletme kayıt numarası" üzerinde yazılı olan ancak davacıya ait olmayan bir ürünün, davalı tarafından dava dışı ... Tekstil Ltd. Şti.'nden satın alınarak, davalının iş yerinde satılmasından veya ticari amaçla elinde bulundurulmasından ibaret olduğu, haksız rekabet ile üretilmiş ürünleri satanlar hakkındaki sorumluluğun belirlenmesinde Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı TTK) 18/2 hükmünde (6762 sayılı TTK'nın 20. maddesi) yazılı basiretli tacir kavramından yararlanan kararlarını somut olaya uygulamanın halen mümkün olduğu, Yargıtay uygulamasının da bu yönde olduğu (Yargıtay 11. HD.'nin 17.06.2019 tarih ve 2018/3387 E.-2019/4529 K.), kaldı ki 6102 sayılı TTK'nın 55. maddesinde "Dürüstlük kuralına aykırı davranışlar, ticari uygulamalar" başlığı altında, haksız rekabet hallerinin başlıcalarının, örnek mahiyetinde sayıldığı, bu maddede sayılmamış olan ve fakat aynı Kanun'un 54/2 maddesinde verilen tanım çerçevesinde haksız rekabet olarak nitelendirilebilecek davranış ve uygulamaların da, haksız rekabet sayılabileceğinde bir tereddüt olmadığı, gerçekten de anılan hüküm uyarınca, "Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerdeki aykırı davranışlar ile ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır.", bu durum karşısında bir an için davalının fiilinin 6102 sayılı TTK'nın 55/1-a (4) maddesi uyarınca bir haksız rekabet hali oluşturmadığı kabul edilse bile, 6102 sayılı TTK'nın 54/2 hükmünde verilen tanım çerçevesinde, haksız rekabet halini oluşturduğunun kabulü gerektiği, bu itibarla, İlk Derece Mahkemesinin davalının fiilinin haksız rekabet oluşturmadığı gerekçesinin yerinde görülmediği, davalının kusurlu olmadığı yönündeki Mahkeme gerekçesinin değerlendirilmesine gelince; haksız rekabetin varlığı için kusur aranmasa da 6102 sayılı TTK'nın 56/1(d) maddesi uyarınca haksız rekabet sebebiyle tazminat istenebilmesi için failin kusurlu olmasının şart olduğu, zira bu kapsamda açılan tazminat davasının, özünde bir haksız fiil davası olup, zarar ile fiil arasında nedensellik bağının yanında, maddi ve manevi tazminat talep edilebilmesi için mütecavizin kusurunun varlığını da zorunlu kıldığı, bu nedenle davalının gerek maddi gerekse de manevi tazminat ile sorumlu tutulabilmesi için kusurlu olduğunun da ortaya konulması gerektiği, somut uyuşmazlıkta da her ne kadar davalı şirket, dava konusu ürünün doğrudan üreticisi değilse de, davalının başkasından satın aldığı ürünü, kendi işyerinde satarken de basiretli bir tacirden beklenen özeni göstermesi gerektiği, davalının sattığı ürünün, davacının markası veya tasarımı ile benzer olduğu için değil, davacının ticaret unvanı, adres bilgileri ve işletme kayıt numarası bilgilerinin üzerinde yazılı olması nedeniyle haksız rekabet fiilini oluşturduğu, somut olayın açıklanan bu özelliği gereği, davalının sattığı ürünün, davacının markaları veya tasarımı ile benzer olduğu hallerde yapıldığı gibi, davacıya ait olup olmadığını bilmesinin kendisinden beklenip beklenmeyeceği konusunda sektörel bir araştırma yapılmasının gerekmediği, tam tersine davalının bu ürünü, ister işlettiği benzin istasyonunda, ister bu iş için tahsis ettiği özel bir işletmede satsın, satın aldığı ... Tekstil Ltd. Şti. tarafından üretilip üretilmediğini kontrol etmesi, ürünün üzerinde belirtilen üretici bilgilerinin doğru olup olmadığını denetlemesi, eğer üretim zinciri sağlıklı bir şekilde kurulamıyorsa, sahte bilgiler içeren bu malı satmaması gerektiği, aksinin kabulünün, bir kısım sektörlerde ürünün üzerinde üreticinin ticaret unvanının, adres bilgilerinin ve işletme kayıt numarasının açıkça yazılı olduğu hallerde, gereken incelemeyi yapmayan üretici olmayan satıcıların, bu şekilde yapılan sahtecilikten sorumlu tutulmamaları sonucunu doğuracağı ki bu sonucun, basiretli tacir kavramı ve 6102 sayılı TTK'nın 54 vd. maddelerinde düzenlenen haksız rekabet hükümlerinin amacı ile bağdaşmayacağının açık olduğu, davalının somut olaydaki kusurunun kasıt derecesinde olmasa da ihmal derecesinde olduğu, ihmalin esasen davalının kendisinden beklenilecek özeni yerine getirip getirmediği ile ilgili bulunduğu, tacirler arasındaki özen yükümlülüğü oldukça yüksek olduğundan, sattığı üründe sahte üretici bilgilerinin kullanılıp kullanılmadığı ile ilgili araştırma yapmayan davalının kusurlu bulunduğu, davadan önce davacı tarafça davalının iş yerinde yapılan tespitten sonra ürünlerin bir kısmını iade etmesinin de varılan sonucu değiştirmeyeceği kanaatine varıldığından, İlk Derece Mahkemesinin davalının kusurlu olmadığı yönündeki gerekçesinin de yerinde görülmediği, bu tespitlerden sonra davalının haksız rekabeti nedeniyle davacının talep edebileceği maddi tazminatın miktarına gelince, 6102 sayılı TTK'nın 56/1 hükmünün son cümlesinde, aynı maddenin (d) bendi hükmünce tazminat olarak, haksız rekabet sonucunda davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebileceğinin düzenlendiği, davacının da dava dilekçesi içeriğinden maddi tazminat olarak davalının haksız rekabeti nedeniyle elde etmesi mümkün görülen kazancın tahsilini talep ettiği, dosya kapsamına bizzat davalı tarafça sunulan faturalar ve davalının ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi için alınan bilirkişi raporundan, davalının dava dışı ... Tekstil Ltd. Şti.'nden toplam bedeli 8.484,00 TL olan, 120 adet ürün satın aldığı, bu ürünlerden 29 tanesini iade ettiği, davalının dava dışı ... Tekstil Ltd. Şti.'nden aldığı ürünün birim fiyatının 70,00 TL olduğu, davalının bu ürünleri 89,00 TL'den sattığı, bu duruma göre iade edilen ürünlerden sonra kalan 91 adet ürünün maliyetinin 6.370,00 TL, davalının bu ürünlerin satışından elde ettiği gelirin de 8.099,00 TL olduğu, bu duruma göre davalının ihlal oluşturan 91 adet ürün satışından kaynaklı olarak elde ettiği menfaatin 1.729,00 TL (8.099-6370) bulunduğu, hesaplanan bu miktarın 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı TBK) 50/2 maddesi kapsamında hakkaniyete de uygun bulunduğu kanaatine varıldığı ancak davacının talebi 100,00 TL olduğundan, taleple bağlı kalınarak anılan miktarın maddi tazminat olarak hüküm altına alındığı, her ne kadar Mahkemece davalı tarafça davadan önce davacı tarafça yaptırılan tespitten sonra davalının bir ürün satışı yapmadığı kabul edilmişse de Mahkemece alınan bilirkişi raporunda bu yönde bir tespit bulunmadığı gibi davalının ticari defter ve kayıtlarına göre sadece 29 adet ürün iade ettiği, tespit dosyasında alınan bilirkişi raporunda davalının 48 adet satış yaptığının belirlendiği, kalan 43 adet ürün hakkında davalı tarafça herhangi bir açıklamada bulunulmadığı hususları hep birlikte değerlendirildiğinde, İlk Derece Mahkemesinin bu kabulünün yerinde görülmediği, maddi tazminat hesabında davalının dava dışı ... Tekstil Ltd. Şti.'nden satın aldığı 120 adete üründen iade ettiği sabit olan 29 üründen sonra geriye alan 91 adet ürün miktarı dikkate alındığı, davacının, 6102 sayılı TTK'nın 56/1-e maddesine dayanarak manevi tazminat talep etmesi mümkün bulunduğundan, Dairece tarafların sosyal ve ekonomik durumları, olayın oluş şekli ve olay tarihindeki paranın satın alma gücü nazara alınarak, 5.000,00 TL tutarında manevi tazminatın tahsiline karar verilmesinin uygun olacağının düşünüldüğü, haksız fiilin tespit tarihi olan 20.01.2020 tarihinden avans faize hükmedildiği gerekçesiyle kararın kaldırılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, hüküm, davalı vekilince temyiz edilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Dava ve Hukuki Nitelendirme
Dava, haksız rekabetin men'i, maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
İlk Derece Mahkemesince verilen karara yönelik olarak yapılan istinaf başvurusu üzerine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 355. vd. maddeleri kapsamında yöntemince yapılan inceleme sonucunda Bölge Adliye Mahkemesince esastan verilen nihai kararda, dosya kapsamına göre saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kurallarına aykırı bir yön olmadığı gibi aynı Kanun'un 369/1 hükmü ve 371. maddesinin uygulanmasını gerektirici nedenlerin de bulunmamasına göre usul ve yasaya uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI.SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA, aynı Kanun'un 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine, 09.04.2025 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.