TTK 33: Meslek Odalarının İktisadi İşletme Kurma Yetkisi ve Ticaret Sicilinden Terkin Koşulları

11. Hukuk Dairesi         2025/3427 E.  ,  2026/293 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2060 Esas, 2025/185 Karar
HÜKÜM : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2022/625 E., 2023/322 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı Yargıtayca duruşma istemli olarak davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne, dava, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 369/2 hükmü gereğince miktar veya değer söz konusu olmaksızın duruşmalı olarak incelenmesi gereken dava ve işlerin dışında bulunduğundan duruşma isteğinin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR
I. DAVA
Davacı dava dilekçesinde; ... Mühendisleri Odası İktisadı İşletmesi'nin, 03.01.2011 tarihinde kurulduğunu, 03.07.2018 tarihli başvuru ile ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesi'nin kuruluşunda ve gerçekleştirdiği tadillerde gerçeğin tam olarak yansıtılmadığını, kamu düzenine aykırılık oluşturarak üçüncü kişiler için yanıltıcı mahiyet taşıdığının belirtildiğini, iktisadi işletmenin kuruluş ve tadil tescillerinin iptalinin talep edildiğini, başvuranın Danıştay 8. Dairesinin 23.09.2019 tarihli 2017/5647 E., 2019/7685 K. sayılı kararının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2020/1283 E., 2021/1438 K. sayılı kararıyla onanarak kesinleştiğini belirterek gereğinin yerine getirilmesini istediğini, söz konusu başvuru üzerine Müdürlüklerince, ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesi merkezi ve yetkililerine 14.01.2022 tarihinde tescile davet yazısı gönderildiğini, yasal süresi içinde tescil başvurusu yapılmaması halinde veya tescilden kaçınma gerekçesinde bulunmadıkları takdirde 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 33. maddesi gereğince hukuki sürecin başlatılacağının Ticaret Sicili Yönetmeliğinin 36. maddesi gereğince ihtar olduğunu, başvuru üzerine yetkililerin ticaret siciline başvuruda bulunduklarını ve ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesinin Konusu ve Çalışma Esaslarının 3/c maddesinin tadilini, 08.02.2022 tarihli tescil işlemi ile birlikte gerçekleştirdiklerini, başvuranın Müdürlüklerine tekrar başvurduğunu ve silinme talebini yinelediğini, ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesi'nin ticaret sicilinden terkini hususunda tescile davet hükümlerinin uygulanması gerektiğinin bildirildiğini, 05.08.2022 tarihli davet yazısı ile, iktisadi işletme merkezi ve yetkililerine, iktisadi işletmenin terkin işlemlerinin yapılabilmesi için gerekli belgeler ile birlikte 30 gün içinde Müdürlüğe başvuruda bulunmaları gerektiğinin ihtar edildiğini, 08.09.2022 tarihinde tescilden kaçınma sebeplerinin ileri sürüldüğünü, kaçınma sebeplerinin Müdürlük tarafından yeterli görülmediğini ileri sürerek Müdürlüklerinin ... sicil numarasına kayıtlı ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesinin ticaret sicilinden terkininin tesciline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; Danıştay 8. Dairesi'nin 23.09.2019 tarih, 2017/5647 E., 2019/7685 K., sayılı kararının sonuç kısmındaki tüm kararlarının taraflarınca yerine getirildiğini, ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesi'nin sicilden terkininin vergi mevzuatı ve iktisadi işletme faaliyetlerinin yasal olarak yürütülebilmesi kapsamında mümkün olmadığını, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan Odanın, ticari bir amaçla değil Ana Yönetmeliğinin 7. maddesi ile belirlenen amaçları doğrultusunda gerçekleştirdiği hizmetlerinin vergilendirilmesi zorunluluğu karşısında herhangi bir idare yorumu ya da kararı olmaksızın doğrudan vergi dairesince vergi tarhiyatının gerçekleştirildiğini, vergi ziyaının ortadan kaldırılabilmesi adına ... Vergi Dairesi Başkanlığına müvekkili Oda adına kurumlar vergisi ve KDV mükellefiyetinin tesis edilmesinin mümkün olup olmadığına ilişkin özelge talebinde bulunulduğunu, müvekkili odanın faaliyetlerini mevzuatta belirtilen amaçlar doğrultusunda üyelerin yararına kâr amacı gütmeksizin gerçekleştirdiğini, müvekkili odanın, TTK anlamında bir ticari faaliyette bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ... Vergi Dairesi Başkanlığına yazılan müzekkereye verilen cevabi yazının incelenmesinde; ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesinin, Dairelerinde kayıtlı olup haklarında kurumlar vergisi mükellefiyetinin tesis edildiğinin bildirildiği, ticaret sicil kaydının incelenmesinde; Ticaret Sicil Müdürlüğünün ... sicil numarasında kayıtlı, durumunun aktif, kuruluş tarihinin 03.01.2011 olduğu, 14.01.2022 tarihli, ... numaralı tescile davet yazısının incelenmesinde; yasal süresi içinde tescil başvurusu yapılmaması halinde veya tescilden kaçınma gerekçesinde bulunmadıkları takdirde TTK'nın 33. maddesi gereğince hukuki sürecin başlatılacağının Ticaret Sicili Yönetmeliği'nin 36. maddesi gereğince ihtar edildiği, yazının davalı işletmeye tebliği üzerine, ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesi yetkililerinin ... Ticaret Sicili Müdürlüğüne başvurduğu, davalının yönetim kurulunun 16.06.2017 tarih ve 45/43 sayılı kararı ile ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesi'nin iktisadi işletme faaliyeti alanı içeriğine " ... Mühendisleri Odası hizmet ve eğitim merkezlerinin inşaatlarını yapabilir, asarsör denetimi, ... tesisatı, topraklama ve paratoner periyodik kontrolü vb. uygunluk değerlendirme faaliyetleri yürütebilir, uygunluk değerlendirme programları hazırlayabilir" ifadesinin eklenmesine karar verildiği, sözkonusu kararın 07.07.2017 tarihli Ticaret Sicili Gazetesi'nde yayımlandığı, Odanın sözkonusu yönetim kurulu kararı ile ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesinin konusu ve çalışma esaslarının tadiline dair 3/c maddesinin iptaline yönelik Danıştay 8. Dairesinde dava açıldığı, Danıştay 8. Dairesi'nin 2017/5647 E., 2019/7685 K. sayılı ilamı ile ... Mühendisleri Odasına, iktisadi işletme kurma yetkisi veren kanuni düzenleme bulunmadığı gerekçesi ile Oda kararının iptaline karar verildiği, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun, 08.07.2021 tarih, 2020/1283 E., 2021/1438 K. sayılı ilamı ile kararın kesin olarak onandığı, bu anlamda davalı ... Odasının tabi olduğu Kanunda iktisadi işletme kurulması hususunda yetki verilmemiş olduğu, yapmış olduğu faaliyetler sonucu vergi sorumluluğu yüklenmesinin yapılan faaliyete iktisadi işletme niteliği kazandırmayacağı, davalı Odanın tabi olduğu Kanun ile iktisadi işletme kurulması yetkisi verilmemiş iken, iktisadi işletme kurularak bunun ticaret siciline kaydedilmesinin mümkün olmadığı, TTK'nın 32... . maddeleri ile Ticaret Sicil Yönetmeliği'nin 36. maddesi uyarınca ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesi'nin sicilden terkini koşullarının oluştuğu gerekçesiyle davanın kabulüne, Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğünün ... numarasında kayıtlı ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesinin sicilden terkinine ve tesciline karar verilmiş hüküm, davalı vekilince istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ... Mühendisleri Odası İktisadi İşletmesi'nin Ticaret Sicil Müdürlüğü'nün ... sicil numarasında 03.01.2011 kuruluş tarihli ve aktif durumda olduğu, davacının, iktisadi işletmenin ticaret sicilinden terkin edilmesi için tescile davet prosedürü işletmesine karşılık davalının bu davete icabet etmediği, davalı tarafından 24.12.2010 tarihli yönetim kurulu kararı ile iktisadi işletme kurulmasına ve iktisadi işletmenin tescil ve ilanına karar verildiği, davacı tarafından 06.01.2011 tarih ve 7724 sayılı Ticaret Sicili Gazetesi ile iktisadi işletmenin tescil edildiği, davalının 16.06.2017 tarih ve 45/43 sayılı yönetim kurulu kararı ile iktisadi işletmenin faaliyet alanını genişlettiği, buna ilişkin sözü edilen yönetim kurulu kararına karşı açılan dava sonucunda tadile ilişkin düzenlemenin Danıştay 8. Dairesinin 23.09.2019 tarih ve 2017/5647 E., 2019/7685 K. sayılı ilamı ile iptal edildiği, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının iktisadi işletme kurabilmeleri için yasal olarak yetkili kılınmalarının gerektiği, davalıya iktisadi işletme kurma hak ve yetkisi veren yasal bir düzenlemenin bulunmadığı, davalının gelir getirici faaliyetleri sonucunda vergi sorumluluğuna tabi olmasının yapılan faaliyete iktisadi işletme niteliği kazandırmadığı, buna göre davalının iktisadi işletmesinin ticaret siciline kaydedilmesinin mümkün olmadığı gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, karar. davalı vekilince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Dava ve Hukuki Nitelendirme
Dava, TTK'nın 33/3 ve Ticaret Sicil Yönetmeliğinin 36/4 hükümleri gereğince davalı ... İktisadi İşletmesi'nin terkini ve tescili istemine ilişkindir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1 hükmü uyarınca ONANMASINA, aynı Kanun'un 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine, 20.01.2026 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle karar verildi.