TTK 54, 55: Telif Hakkı ve Haksız Rekabet İddialarında Önceki Dava ile Çelişen Bilirkişi Raporlarının Giderilmesi

11. Hukuk Dairesi         2025/301 E.  ,  2025/6384 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/761 Esas, 2024/1933 Karar
HÜKÜM : Kısmen kabul-ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul 3. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/69 E., 2023/128 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne, dava, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 369. maddesinin ikinci fıkrası gereğince miktar veya değer söz konusu olmaksızın duruşmalı olarak incelenmesi gereken dava ve işlerin dışında bulunduğundan duruşma isteğinin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR
I. DAVA
1.Davacı vekili asıl dava dilekçesinde; müvekkili tarafından dava konusu eserlerin, dünya genelinde "..." adı altında, Türkiye'de ise dava dışı ... Limited Şirketi (...) tarafından "..." adıyla satışa sunulduğunu, dava konusu setlerin asıl hak sahibinin müvekkili olduğunu, davalılardan ... ve ...'in dava dışı ...'tan ayrılmalarından kısa süre sonra davalı şirkete ortak olduklarını, müvekkilinin davaya konu eserlerinin davalı şirket aracılığıyla kopyalanıp taklit edilerek basılıp "..." adıyla piyasaya sürüldüğünü, davalıların, ...'ta çalıştıkları zaman zarfında "..." markası için Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde marka başvurularında bulunduklarını, davalıların müvekkiline ait kontrol kutusu için de TÜRKPATENT nezdinde "Zekâ Geliştiren Oyun Setinde Geliştirme" başlıklı faydalı model başvurusunda bulunduklarını, müvekkilinin telif hakkı sahibi olduğu kontrol kutusu ve kitapçıklarının 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında eser niteliğine haiz olduğunun Alman Mahkeme kararları ile de onaylandığını ve müvekkilinin kitapçık + kontrol seti üzerindeki telif haklarının kabul edildiğini ileri sürerek FSEK'in 66 ve devamı maddelerince davalıların tecavüzünün ref'ine, men'ine, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla FSEK'in 70/2 hükmü uyarınca şimdilik 50.000,00 TL maddi tazminatın davalılardan tahsiline, FSEK'in 70/3 hükmü uyarınca, bu hükme dayalı talep kabul olunmazsa 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 56. maddesine dayalı olarak şimdilik 50.000,00 TL'nin davalılardan tahsiline, davalıların fiillerinin TTK'nın 54 ve devamı maddeleri uyarınca haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, men'ine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davacı vekili birleşen dava dilekçesinde; davalılar adına TÜRKPATENT nezdinde tescilli ... numaralı faydalı model belgesinin asıl dava konusu oyun setinin taklidi olduğunu, yenilik unsuruna haiz olmadığını, bu nedenle 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) 154, 1 56... . maddeleri gereğince faydalı modelin hükümsüz olduğunu ileri sürerek faydalı modelin hükümsüzlüğü ve sicilden terkinine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP VE KARŞI DAVA
1.Davalılar vekili asıl davaya cevap dilekçesinde; davacının aktif dava ehliyetinin olmadığını, davalı şirket ortakları olan diğer davalıların şirketin faaliyetinden sorumlu tutulamayacağını, bu nedenle davalı gerçek kişilerin pasif dava ehliyetlerinin olmadığını, esasa ilişkin olarak ise, müvekkillerinin eylemlerinin haksız rekabet teşkil ettiği iddialarının mesnetsiz olduğunu, taraflar arasında akdedilmiş herhangi bir rekabet yasağı anlaşması olmadığını, müvekkillerin "..." ve "Kontrol" markalarını tescil ettirmelerinde, zekâ oyunu için faydalı model belgesi almalarında herhangi hukuka aykırılığın olmadığını, söz konusu markalar ile davacı YUP/... markaları arasında hiçbir benzerlik bulunmadığını, davaya konu ürüne benzer Dünya genelinde pek çok oyun olduğunu, bu tür oyunların 40 yıldır benzer şekilde üretildiğini, ayrıca telif yasası ile sadece ifade yasağının korunacağını, dolayısıyla oyuna ilişkin mantığı, fikirleri ve kelimeleri bu kapsamda korumanın da mümkün olmadığını, Alman Mahkeme kararlarının davaya konu olayda emsal olamayacağını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiş; karşı dava olarak ise, davaya konu tasarım tescil belgesinin 25 yıllık koruma süresinin 2003 yılında sona erdiğini, davacının, bu tasarımına konu ürünü için koruma süresinin yıllar önce bittiğini ve artık davaya konu kontrol kutusu ile ilgili bu tasarımın harcı alem olduğunu ve herkes tarafından serbestçe kullanılabileceğini çok iyi bildiğini, tasarımın artık serbestçe kullanılabilir hale gelmesine rağmen haksız olarak davalıya yönelik davaların açıldığını, müvekkilinin gelişiminin önlendiğini ve bunun TTK'nın 54 vd maddelerine göre haksız rekabet teşkil ettiğini ileri sürerek karşı davanın kabulü ile müvekkili aleyhine yaratılan haksız rekabetin tespitine, önlenmesine, durdurulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalılar vekili birleşen davaya cevap dilekçesinde; iddialarının doğru olmadığını savunarak birleşen davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, asıl davada, dava konusu "..." (Türkiye'de satışa sunulduğu hali ile "...") markasını taşıyan ve kontrol kutusu + kitapçıklardan oluşan oyun/eğitim setlerinin, belli bir üslup ve sistematik dahilinde hazırlanmaları ve maddi bir cisim üzerine tecessüm ettirilmeleri nedeniyle FSEK'in 2/1 hükmü çerçevesinde dil ve yazı ile ifade olunan ilim ve edebiyat eseri olduğu, dosyada mübrez lisans sözleşmesine göre davacının dava dışı ...'a lisans sözleşmesi kapsamında Türkiye'de satış ve pazarlama hususunda yetki verdiği ancak sözleşmede şirkete Türkiye'de bu oyun setlerinin dava ve takip haklarını vermediği anlaşıldığından, davacının davaya konu oyun setinin hak sahibi olduğu, davalıların ürünlerinin davacının ürününün benzeri olarak üretildiği, davalıların eyleminin, davacının FSEK'ten doğan haklarına tecavüz ve haksız rekabet oluşturduğu, bilirkişiler tarafından yapılan incelemede, maddi tazminat miktarı tam olarak tespit edilemediğinden, somut olayın özellikleri ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 50. ve 51. maddeleri gereğince maddi tazminat talebinin kısmen kabulü ile 25.000,00 TL maddi tazminata karar vermek gerektiği, karşı dava yönünden ise, asıl davada, davalıların eyleminin, davacının FSEK'ten doğan haklarına tecavüz ve haksız rekabet oluşturduğunun tespitine karar verildiğinden, karşı davanın reddine karar vermek gerektiği, birleşen dava yönünden ise, hükümsüzlüğü talep edilen TR ... numaralı faydalı model belgesinin 10 yıllık koruma süresinin dolduğunun bildirildiği görüldüğünden, dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerektiği gerekçesiyle asıl davanın kısmen kabulüne, davalıların eyleminin davacının FSEK'ten doğan haklarına tecavüz ve haksız rekabet oluşturduğunun tespitine, menine, refine, maddi tazminat talebinin kısmen kabulüne, maddi tazminat miktarı net olarak belirlenmediğinden TBK'nın 50. ve 51. maddeleri gereğince takdiren 25.000,00 TL maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faizi ile davalılardan tahsiline, fazlaya ilişkin istemin reddine, karşı davanın reddine, birleşen dava hakkında dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş, hüküm, taraflarca istinaf edilmiştir.

IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, davacı vekilinin asıl davada yoksun kalınan kardan kaynaklanan tazminata ilişkin istinaf sebebi ile, davalılar vekilinin kararın gerekçesine yönelik istinaf sebebinin kısmen haklı olduğu, diğer istinaf taleplerinin yerinde olmadığı, davalılar kural olarak limited şirket ortaklarının şirketin işlemlerinden sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek husumet itirazında bulunmuşsa da FSEK'in 66/1-2-3 hükümlerine göre davalıların davalı şirket yetkilisi ve aynı zamanda şirket ortağı oldukları göz önüne alınarak, mahkemece tazminat borcundan davalı şirket tüzel kişiliği ile birlikte müteselsil sorumlu tutulmalarında bir isabetsizlik bulunmadığı anlaşıldığından, aksi yöndeki istinaf nedenlerinin yerinde olmadığı kanaatine varıldığı, davacıya ait "..." (Türkiye'deki karşılığı "...") ürünü ile davalıların üretip pazarladıkları "..." ürünlerinin; mahkemece alınan rapordaki " ebat, renk ve şekil yönünden hemen hemen aynı olduğu, setler üzerindeki "Oynuyorum Öğreniyorum" ile "Eğleniyorum Öğreniyorum" şeklindeki sloganların benzer olduğu, sete dahil "Kontrol Aracı" ile "Kontrol Paneli" olarak adlandırılan ek ürünün sunumunun benzer olduğu, ürünlerin tasarım ve ticari sunumlarının benzer olduğu, yine oyunun içeriği ile setlerin kullanımın şeklinin de benzer olduğu dikkate alındığında davalının ürününün esinlemeden ya da benzerlikten öte, bir eseri neredeyse aynı şekilde üretip pazarlama durumunu ortaya koyduğu, taraflara ait setlerdeki zemin renginin farklı olması, kitapçıklara farklı alt başlıklar verilmesi gibi küçük farkların ayniyet boyutuna varan benzerliği ortadan kaldıracak farklılıklar olmadığı, davacının eğitici/öğretici oyun fikrinin ifade ediliş tarzı ile ayniyet derecesinde benzerinin üretilmiş olmasının iktibas oluşturduğu ve bu nedenlerle davalı ürününün FSEK kapsamında mali hakların ihlali teşkil ettiğine" yönelik tespit dikkate alınarak mahkemece telif hakkından kaynaklanan tecavüze yönelik davanın kabulüne karar verilmesinin yerinde olduğu, davalı vekilinin asıl davaya yönelik istinaf sebeplerinin yerinde olmadığı ancak mahkeme karar gerekçesi düzeltilmekle davalı istinaf başvurusunun kısmen kabulünün gerektiği, ayrıca FSEK'in 70/3 hükmü gereğince davalının elde ettiği 23.473,21 TL kârın da dava tarihinden itibaren işleyecek faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesi gerektiği, davacı tarafça haksız rekabete ilişkin tazminatın terditli olarak ileri sürüldüğü diğer talepleri kısmen kabul edildiğinden terditli talebinin değerlendirilmesine gerek olmadığı kanaatiyle davacı vekilinin asıl davaya yönelik istinaf başvurusunun kısmen kabulüne karar vermek gerektiği gerekçesiyle taraf vekillerinin istinaf başvurularının ayrı ayrı kısmen kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden hüküm kurulmasına, asıl davanın kısmen kabulüne, davalıların eyleminin davacıya ait esere dayalı FSEK'ten doğan haklarına tecavüz ve haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, refine, menine, maddi tazminat taleplerinin kısmen kabulü ile takdiren 25.000,00 TL maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faizi ile davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline, FSEK'in 70/3 hükmü gereğince davalının elde ettiği 23.473,21 TL kârın dava tarihinden itibaren işleyecek ticari reeskont faizi ile davalılardan tahsiline, fazlaya ilişkin istemlerin reddine, karşı davanın reddine, birleşen dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş, karar, taraflarca temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Dava ve Hukuki Nitelendirme
Asıl dava, FSEK'in 66 ve devamı maddeleri uyarınca eserden doğan haklara vaki tecavüzün tespiti ile men ve ref'ine, FSEK'in 70/2 hükmü uyarınca şimdilik 50.000,00 TL maddi tazminat ile FSEK m. 70/3 hükmü uyarınca da davalıların elde ettikleri karın tahsiline, bu hükümlere dayalı talep kabul olunmazsa, davalıların fiillerinin TTK'nın 54 ve devamı maddeleri uyarınca haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, men'ine, şimdilik 50.000,00 TL tazminatın tahsiline karar verilmesi; karşı dava ise, TTK'nın 54 vd maddelerine göre haksız rekabetin tespitine, önlenmesine, durdurulmasına karar verilmesi; birleşen dava ise, ... numaralı faydalı model belgesinin hükümsüzlüğü istemlerine ilişkindir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
1.Asıl davada uyuşmazlık, davacının sahibi olduğunu belirttiği ve davacının dava dışı ... Ltd. Şti.'ne lisans verdiği ".../..." isimli oyunun FSEK kapsamında eser mahiyetinde olup-olmadığı, davalının üretimini yaptığı "..." isimli oyunun davacınınkiyle benzer ya da aynı olup-olmadığı, buradan varılacak sonuca göre davalının oyununun davacının haklarını ihlal edip etmediği, haksız rekabet oluşturup-oluşturmadığı noktalarında toplanmaktadır.

Asıl davada davacı vekili, dava konusu setlerin asıl hak sahibinin müvekkili olduğunu, davalıların bu oyunu kopyalayıp taklit ederek "..." adıyla piyasaya sürdüğünü, oyunun kontrol kutusu ve kitapçıklarının FSEK kapsamında eser niteliğine haiz olduğunu ileri sürerek FSEK'in 66 ve devamı maddelerince eserden doğan haklara davalıların tecavüzünün tespiti ile meni ve ref'ine, FSEK'in 70/2 ve 3 hükümleri uyarınca tazminata hükmedilmesi, bu hükümlere dayalı talep kabul görmezse, davalıların fiillerinin TTK'nın 54 ve devamı maddeleri uyarınca haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, men'ine ve uğranılan zararın tazminine karar verilmesini talep etmiş; asıl davada davalılar ise, müvekkillerinin eylemlerinin haksız rekabet teşkil etmediğini, oyunların arasında hiçbir benzerlik bulunmadığını, davaya konu ürüne benzer Dünya genelinde pek çok oyun olduğunu, bu tür oyunların 40 yıldır benzer şekilde üretildiğini, ayrıca telif yasası ile sadece ifade yasağının korunacağını savunarak davanın reddini istemiştir.

İlk Derece Mahkemesince, FSEK'in 2/1 hükmü kapsamında oyunun ilim ve edebiyat eseri olduğu, davalıların ürünlerinin davacının ürününün benzeri olarak üretildiği, davalıların eyleminin, davacının FSEK'ten doğan haklarına tecavüz ve haksız rekabet oluşturduğu gerekçesiyle asıl davanın kısmen kabulüne ve FSEK'in 70/2 hükmü uyarınca tazminata karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesince ise asıl davacıya ayrıca yoksun kalınan karın da verilmesi gerektiği ve kararın gerekçesinin de değiştirilmesi gerektiği gerekçesiyle tarafların istinaf başvuruları kısmen kabul edilerek, asıl davanın kısmen kabulüne, davalıların eyleminin davacıya ait esere dayalı FSEK'ten doğan haklarına tecavüz ve haksız rekabet teşkil ettiğinin tespitine, men ve refine, maddi tazminat taleplerinin kısmen kabulü ile FSEK'in 70/2 hükmü uyarınca tazminata ve FSEK'in 70/3 hükmü gereğince davalının elde ettiği karın da tahsiline karar verilmiş, hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Somut olayda davacı, ".../..." isimli oyunun sahibi olduğunu, dava dışı ... Ltd. Şti.'ne lisans verdiğini, davalıların ise izinsiz olarak bu oyunun ismini değiştirerek sattıklarını ileri sürmüştür. Asıl davalılar ise, aynı konuda, davacının lisans verdiği şirket tarafından İstanbul 1. FSHHM'nin 2017/302 E. sayılı davanın açılmış bulunduğunu, 08.20.2019 tarihinde 2019/376 K. numarasıyla davanın reddine karar verildiğini, ancak davanın halen derdest olduğunu, bu dosyada yapılan yargılama ve alınan bilirkişi raporlarıyla oyunların benzemediğinin ve haksız rekabet şartlarının oluşmadığının sabit olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

İlk Derece Mahkemesince alınan ilk bilirkişi raporunda dava konusu oyunun ilim ve edebiyat eseri olduğu, davalının FSEK çerçevesinde bir ihlale sebebiyet vermediği, ancak TTK'nın 55/1-a(4) hükmü uyarınca iltibas sayılabileceği belirtilmiş; alınan ikinci bilirkişi raporu ve bu raporun ekinde ise, her iki oyunun FSEK kapsamında farklı eserler olarak değerlendirilmesi gerektiği, kitaplar arasında benzerlik ve iltibas yaratacak unsur bulunmadığı belirtilmiştir. Mahkemece bu raporlara itibar edilmeyerek hükme esas alınan son raporda ise, oyunlar arasında bir kısım değişiklikler varsa da, bu durumun, asıl davacının ürününün benzeri olarak üretildiği sonucunu değiştirmeyeceği ve dolayısıyla FSEK kapsamında iltibas olduğu ve haksız rekabet şartlarının da oluştuğu belirtilmiştir.

Bu durumda, Mahkemece yapılması gereken, dava dışı lisans alan ... Ltd. Şti. tarafından açılan ve karar verilen, ancak kesinleşmediği anlaşılan İstanbul 1. FSHHM'nin 2017/302 E. Sayılı dosyası getirtilerek bu davada aynı konuda alınan bilirkişi raporları ve varsa kesinleşen mahkeme ilamı değerlendirilerek, bu dava konusuyla ve bu davada alınan raporlarla karşılaştırılıp, oyunların aynı/benzer olup-olmadığı, FSEK ve haksız rekabet hükümlerince iltibas olup-olmadığı, bu kanun hükümlerine dayalı haklara tecavüzün bulunup-bulunmadığı saptanıp, raporlar arası çelişkiler giderilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir.

2.Bozma sebebine göre tarafların diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına karar verilmiştir.

VI. SONUÇ: Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle asıl ve birleşen davalıların temyiz itirazlarının kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle tarafların diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına, HMK'nın 373/2 hükmü uyarınca dava dosyasının Bölge Adliye Mahkemesi'ne gönderilmesine, peşin alınan temyiz karar harçlarının istekleri halinde taraflara iadesine, 21.10.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.