TTK 702/2: Kambiyo Senetlerinde Avalin Bağımsızlığı İlkesi, Şahsi Defilerin Avaliste Karşı İleri Sürülememesi ve Menfi Tespit Davası

11. Hukuk Dairesi         2025/878 E.  ,  2026/916 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1164 Esas, 2024/1963 Karar
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ: Bakırköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2015/422 E., 2023/25 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
KARAR
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı ...Teknoloji Sistemleri San. ve Tic. A.Ş. (...A.Ş.) tarafından müvekkili şirket hakkında kambiyo takibi yapıldığını, davalı ...Ş.’nin (... A.Ş.) takip konusu senedin keşidecisi, ...Eğitim Sistemleri A.Ş.'nin (...A.Ş.) ise senedin lehdarı olduğunu, ... ve ...A.Ş.’nin grup şirketleri olduğunu, takibe konu edilen kambiyo senedinde borçlu olarak görünen ... Elektromekanik Enerji ... A.Ş.’nin (... A.Ş.) kambiyo senedinin tanzim tarihi olarak gösterilen 31.01.2010 tarihi itibariyle ... A.Ş. ve ...ile grup şirketi olduğunu, ... A.Ş. ve ... Enerji’nin ... Enerji tüzel kişiliği altında birleştiğini, davaya konu senedin müvekkili şirket aleyhine icra takibine konu edilmesine yönelik maddi olayların davalılar tarafından kurgulandığını, davalı ...A.Ş.'nin ...A.Ş.'ne ait keşide toplamı 19.754.000,00 TL bedelli 4 adet çeki takibe koyduğunu, talimat dosyasından 24.02.2015 tarihinde yapılan haciz sırasında ...A.Ş.’nin ... ünvanı asılı bulunan adresinde yapılan haciz sırasında haciz mahallinde olmasına rağmen 14.05.2014 tarihindeki haciz sırasında farkedilmeyen çelik kasanın bu haciz sırasında farkedildiğini, kasa içerisinde tam olarak dosya borcunu karşılar miktarda ...Koleji’nin lehdar, ... A.Ş. ve ... A.Ş.’nin borçlu olarak göründüğü kambiyo senedinin bulunarak haczedildiğini, davalı ...A.Ş.’nın sözkonusu senede dayanarak müvekkili şirket aleyhine davaya konu icra takibini başlattığını, müvekkili şirket hakkında ... A.Ş.’nin müvekkili şirkete devredilmesinden 5 yıl sonra protesto dahi edilmemiş, muvazaalı olarak sonradan eski tarih atılmak suretiyle düzenlenmiş sahte senedin cebri icra muameleleri esnasında ortaya çıkarılarak takibe konu edildiğini, kambiyo senedinin muvazaalı olarak düzenlendiğini, gerçek bir alacağa dayanmadığını, takibe konu senedin sahte olduğunu, senet keşidecisi ... A.Ş. ve senet lehdarı olan ...A.Ş.’nin takibe konu senedin tanzim tarihi olan 31.01.2010 tarihi itibariyle ticari defter ve kayıtları incelendiğinde iki şirket arasında takibe konu senetteki alacak borç ilişkisinin şirketlerin kayıtlarında görünmediğini, senedin alacaklısı olarak görünen ...A.Ş.’nin 05.08.2010 tarihli Ticaret Sicil Gazetesinde yer alan bilançosunun ticari alacaklar kısmında davaya konu senet tutarında bir bakiye bulunmadığını, senet keşidecisi olarak görünen ... A.Ş.’nin bağımsız denetimden geçmiş 2010 yılı mali tabloları incelendiğinde bağımsız denetim raporlarının borç senetlerine ilişkin bölümlerinde bu senedin yer almadığının açıkça görüleceğini, müvekkili şirketin takibe konu senet kapsamında borcunun bulunmadığını, müvekkili şirket tarafından hisselerin devralındığı 20.07.2010 tarihli hisse alım ve satım sözleşmesi ve eklerinde ... A.Ş. tarafından verilen şirket beyan ve taahhütleri kapsamından da bu hususun anlaşıldığını, bu sözleşme ve eklerinde ... A.Ş.’nın ... A.Ş.’ye yönelik tüm yükümlülükleri kayıt altına alınmakla birlikte yapılan incelemeler ve verilen kayıtlar kapsamında ... A.Ş. ve ... A.Ş. arasında başkaca bir borç ilişkisi bulunmadığının ... A.Ş. tarafından ikrar edildiğini, ... A.Ş.’nin senede aval verebilmesi için geçerli bir genel kurul kararının bulunmadığını, davalılar ve ... A.Ş.’nın eski pay sahiplerinin kötüniyetli olarak birlikte hareket ettiklerini ileri sürerek söz konusu bono nedeniyle borçlu olmadığının tespitine, davalı ...A.Ş. icra takibine başlamada haksız ve kötüniyetli olduğundan aleyhine % 20 tazminata hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ...A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; davalılardan ... A.Ş.’nin şantiye inşaatlarını yapmış olan...Oto İnşaat Pazarlama Ltd.Şti’den alacağını 22.02.2013 tarihinde ekli sözleşme ile temlik aldığını, sözleşme kapsamında bir kısım mal satışı yapmayı taahhüt ettiğini, bunları satıp teslim aldığını, davalı ...’ın borcuna karşılık 4 adet çeki cirolayarak teslim ettiğini, ... A.Ş. hakkında öncelikle ihtiyati haciz kararı alındığını, akabinde icra takibi başlatıldığını, borçlular yönünden kesinleştiğini, 24.02.2015 tarihinde...İcra Müdürlüğünün 2014/1688 sayılı talimat dosyasından menkul haczi yapıldığını, haciz mahallinde kasa içerisinde dava konusu olan 22.000.000,00 TL’lik bononun haczedildiğini, bononun takibe konulabilmesi için 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 120. maddesi kapsamında yetki belgesi alındığını, 12.03.2015 tarihinde davacı tarafından Küçükçekmece 1.İcra Müdürlüğü’nün 2015/209 E. sayılı dosyasından imzaya ve borca itiraz ettiğini, takibin durdurulduğunu, bononun altında imzası bulunan Halil Ataman’ın Mahkemeye verdiği dilekçe ile imzanın kendisine ait olduğunu bildirmesinin ardından takibin durdurulmasına ilişkin tedbirin kaldırıldığını, davacının bono altındaki imzanın sahte olduğu iddiası bizzat bonoyu keşide eden şirket yetkilisinin beyanı ile çürütüldüğünü, kasa içerisindeki bononun memurun dikkati ile farkedildiğini, kasada dava konusu bono dışında pek çok bono bulunduğunu, dava konusu bononun ve ipoteklerin ticari ilişkiler için tanzim edildiğini, davacı ile davalı ... şirketinin planlı bir şekilde ve muvazaalı olarak birlikte hareket ettiklerini, davalı borçlu ... şirketinin halka açık bir şirket olmasına rağmen muvazaalı işlemlerle mal kaçırdığını savunarak davanın reddini istemiştir.

2.Diğer davalılar davaya cevap vermemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; keşidecisi ... A.Ş.-... A.Ş., 31.01.2010 keşide, 31.12.2012 ödeme tarihli ve 22.000.000,00 TL bedelli dava konusu kambiyo senedinin tanzim tarihi olarak gösterilen 31.01.2010 tarihi itibariyle ... A.Ş. ve ...ile grup şirketi olup, ... A.Ş.'nin paylarının davacı tarafından alınarak ... A.Ş.'nin sicilden terkin edildiği, kural olarak kambiyo senetlerinin, kayıtsız şartsız soyut borç ikrarını içeren senet olduğu, kambiyo senetlerinde soyutluk prensibi gereği, bedelsizlik iddiasıyla açılan menfi tespit davasında ispat külfetinin davacıya ait olduğu, dava konusu çekin haciz mahallinde davalıların alacaklısı tarafından haczedilerek İİK'nın 120.maddesi kapsamında takibe başlandığı, alınan bilirkişi raporunda, dava konusu senedin ...ve ... A.Ş. ticari defterlerinde yer almadığı, ...A.Ş. ile ... A.Ş. arasında herhangi bir ticari ilişki tespit edilemediği, davalılardan ... A.Ş.'nin ana ortaklık konumunda olduğu, ...A.Ş.'nin % 66,83 oranında, ... A.Ş.'nin % 99,13 oranında sahibi olduğu, davalılardan ... A.Ş. ile tüzel kişiliği sona ermiş olan ... A.Ş. arasında ticari ilişki bulunduğu ancak yıl sonları itibariyle ticari ilişkiden doğan herhangi bir alacak ve borç bulunmadığı, davalı şirketler arasında gerek ortaklık yapısı bakımından ve gerekse yönetim kurulu organları bakımından organik bağ bulunduğunun tespit edildiği hususları birlikte değerlendirildiğinde dava konusu bononun kayıtsız şartsız borç ikrarı oluşturduğu değerlendirmesinin yapılamayacağı gerekçesiyle açılan davanın kabulü ile, davacının Küçükçekmece 2. İcra Müdürlüğü'nün 2015/1482 E. sayılı icra takip dosyası ve takibe konu senet nedeniyle borçlu olmadığının tespitine, davacı tarafın kötü niyet tazminatı talebinin şartlar oluşmadığından reddine karar verilmiş, hüküm, davalılar vekillerince ve katılma yoluyla davacı vekilince istinaf edilmiş, İlk Derece Mahkemesinin 15.03.2024 tarihli ek kararı ile süresi içerisinde nispi istinaf karar harcının ikmal edilmediği gerekçesiyle 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 344. maddesi uyarınca davalı müflis ... İnşaat. ve Sanayi A.Ş. iflas idare memurluğu vekilinin istinaf talebinin reddine karar verilmiş, ek karar, davalı müflis ...iflas idare memurluğu vekili tarafından istinaf edilmiştir. İlk Derece Mahkemesinin 20.03.2024 tarihli ek kararı ile süresi içerisinde nispi istinaf karar harcının ikmal edilmediği gerekçesiyle, HMK'nın 344. maddesi uyarınca davalı müflis ...Eğitim Sistemleri A.Ş.iflas idare memurluğu vekilinin istinaf talebinin reddine karar verilmiş, ek karar davalı müflis ...Eğitim Sistemleri A.Ş.iflas idare memurluğu vekilince istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davalılar müflis ... İnşaat ve Sanayi A.Ş. iflas idare memurluğunun ve ...Eğitim Sistemleri A.Ş.iflas idare memurluğunun kararı istinaf ederken nispi istinaf harcı yatırması gerekirken maktu harç yatırdıkları, verilen kesin süre içinde eksik nispi harcı yatırmadıkları, bu nedenle İlk Derece Mahkemesince HMK'nın 344. maddesi uyarınca adı geçen davalıların istinaf talebinin reddine karar verilmesinin yerinde olduğu gerekçesiyle davalıların 15.03.20 24... .03.2024 tarihli ek kararlara karşı yaptıkları istinaf taleplerinin reddine, davalı ...A.Ş. yönünden yapılan incelemede Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı, davaya konu senedin keşidecisinin ... A.Ş, lehdarının ...A.Ş., ...in davacı şirket ile birleşen ... A.Ş. olduğu, keşidesi ... A.Ş.'nin söz konusu senedin lehdarı ...A.Ş. ve ...i ... A.Ş'nin hakim ortağı olduğu, ortakları aynı/benzer olan her 3 şirket arasında organik bağ bulunduğu, davaya konu senedin ödeme tarihinin 31.12.2012 tarihi olduğu, ödeme tarihinden 1 yıl sonra senedin ...i ... A.Ş.'nin davacı şirket ile birleşmesine rağmen senedin ortaya çıkmadığı, senedin ödeme tarihi olan 31.12.2012 tarihi ile senedin haciz sırasında bulunma tarihi olan 24.02.2015 tarihine kadar senetle ilgili hiçbir işlem yapılmadığı, söz konusu senedin senet borçlusu-keşideci ... A.Ş'nin ticari defterlerinde kayıtlı olmadığı gibi, senet alacaklısı-lehdar ...A.Ş.'nin ticari defterlerinde de kayıtlı olmadığı, davaya konu senedin ... A.Ş.'nin davacı şirket ile birleşmesinden sonra düzenlendiğinin anlaşıldığı, somut olayda kötü niyet tazminatı koşullarının oluşmadığı, İlk Derece Mahkemesinin yazılı şekilde davanın kabulüne dair kararının yerinde olduğu gerekçesiyle davalı ...A.Ş. vekilinin istinaf talebinin esastan reddine karar verilmiş, hüküm, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Dava ve Hukuki Nitelendirme
Dava, menfi tespit talebine ilişkindir.
B.Değerlendirme ve Gerekçe
1. Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin karara yönelik davacı vekilinin, davalı müflis ... İnş. ve San. A.Ş. iflas idaresi vekilinin, davalı müflis ... İnş. ve San. A.Ş. iflas idaresi vekilinin istinaf kararına yönelik temyiz taleplerinin tümünün, davalı ...A.Ş. vekilinin ise aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2. Davalılardan ... İnş. ve San. A.Ş.'nin keşideci, ...Eğitim Sistemleri A.Ş.'nin lehtar olduğu, dava konusu 31.01.2010 tarihli bonoda, davacı şirketin söz konusu bononun düzenlenme tarihinden sonra birleştiği ... A.Ş. ... olup davacının da işbu bonodan ... şirket ile birleşmesi nedeniyle sorumlu olduğu açıktır. ... sorumluluğu 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı TTK) 702/2 hükmünde düzenlenmiş olup, bu hüküm uyarınca aval veren kişinin teminat altına aldığı borç, şekle ait noksandan başka bir sebepten dolayı batıl olsa da aval verenin taahhüdü geçerlidir. Buna göre ... sorumluluktan kurtulmak için şekle aykırılık dışında ancak ödeme ya da zamanaşımı gibi def'ileri ileri sürebilir. Her ne kadar Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesinde bonoda ... olan ... A.Ş.'nin davacı şirket ile birleşmesinden sonra bononun düzenlenmiş olduğu kanaatiyle yazılı şekilde karar verilmişse de bu kanaati oluşturan gerekçeler avalin niteliği ve kanunun açık hükmü karşısında davanın kabulü için yeterli değildir. Bu nedenle davanın 6102 sayılı TTK'nın 702/2 hükmü gereğince reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş, hükmün bu nedenle bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. SONUÇ: Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı vekilinin, davalı müflis ... İnş. A.Ş. İflas İdaresi vekilinin ve davalı müflis ...A.Ş. İflas İdaresi vekilinin tüm, davalı ...... A.Ş. vekilinin diğer temyiz itirazlarının REDDİNE, (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalı ...... A.Ş. vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesince verilen karara yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULARAK KALDIRILMASINA, HMK'nın 373/1 hükmü uyarınca dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, davacı harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde davalı ...Teknoloji Sistemleri San. ve Tic. A.Ş.'ye iadesine, aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz eden davalı müflis...Eğitim Sistemleri A.Ş. ile davalı müflis ... İnş. ve San. A.Ş.'ye yükletilmesine, 11.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.