TTK 702: Avalistin Sorumluluğunun Bağımsızlığı İlkesi, Şahsi Def'i Sınırları ve Teminat Altına Alınan Borcun İfa İle Sona Erdiğini İleri Sürme Hakkı
Aval verenin taahhüdü borcun fer'î olmaması nedeniyle bağımsız nitelikte olup temel borcun geçersizliğini def'i olarak ileri süremese de, senedin teminat altına aldığı edimin yerine getirilmesi suretiyle asıl borcun sona erdiğini veya kalmadığını (bedelsizliğini) ileri sürmesi mümkündür.
Davacı avalist, maske satım sözleşmesine istinaden teminat maksadıyla verilen bonoların, edimin ifa edilmemesi nedeniyle bedelsiz kaldığını ileri sürerek menfi tespit davası açmıştır. İlk derece ve bölge adliye mahkemeleri, teminat iddiasının düzenleyenin şahsi def'i niteliğinde olduğu ve avalist tarafından ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay ise avalistin senedin teminat altına aldığı borcun ifa ile sona erdiğini savunabileceğine hükmederek, eksik inceleme nedeniyle kararı bozmuştur.
11. Hukuk Dairesi 2024/3652 E. , 2025/3850 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi SAYISI : 2023/222 Esas, 2024/658 Karar HÜKÜM : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi SAYISI : 2021/914 E., 2022/1440 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak davacı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildi. Duruşma için belirlenen 27.05.2025 günü tebliğata rağmen gelen olmadığı yoklama ile anlaşıldı, duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü. KARAR I. DAVA Davacılar vekili dava dilekçesinde; davalı ...Ş. ile aralarındaki ticari ilişki sebebiyle verilen teminat senetlerinden 500.000,00 TL bedelli, 20.03.2020 ve 15.03.2020 vade tarihli senetlerin diğer davalıya ciro edildiğini, senetler sebebiyle borçlarının bulunmadığını, bu iki senedin Sakarya 2. İcra Müdürlüğünün 2021/4824 E. sayılı dosyasında takibe konu edildiğini ileri sürerek menfi tespit talebinde bulunmuş, dilekçesinin sonuç kısmında takibe konu edilen senetler dışında yine 500.000,00 TL bedelli, 25.03.2020 ve 30.03.2020 vade tarihli senetler bakımından da menfi tespit isteminde bulunarak bu senetlerin iptalini talep etmiştir. II. CEVAP 1.Davalı ... İnşaat Turizm San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde; ... adlı şirket müvekkiline maske teslim edimini yerine getiremediği ve taraflarının da maskelerin bedelini ... adlı şirkete ödediği için geri iade edemediği borcuna karşılık davacılardan ... Tekstil'den aldığı davaya konu bonoları cirolamak suretiyle müvekkili şirkete teslim ettiğini savunarak davanın reddini istemiştir. 2.Davalı ... ibraz ettiği dilekçesinde; davayı kabul etmediklerini, 4 senet alındığına dair iddianın doğru olmadığını, icra dosyasına konu 2 adet senedin bulunduğunu, davalı ile davacının sözleşme ve ek sözleşme imzaladığını, davacının 6.600,00 ve fazlası 3 katlı tek kullanımlık maskeyi teslim etmeyi taahhüt ettiğini, buna karşılık bedelini ödemeyi taahhüt ettiklerini, ancak davacının edimlerini yerine getirmediğini savunarak davanın reddini istemiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacılar vekilinin dava dilekçesinde, icra takibi dışında kalan 25.03.2020 ve 30.03.2020 vade tarihli, 500.000,00 TL bedelli senetlerin iptalini isteyerek bu senetler yönünden de menfi tespit talebinde bulunduğu, ancak bu kısma ilişkin talebini harçlandırmadığı, bu iki senede ilişkin (1.000.000,00 TL) dava değeri üzerinden hesaplanan 17.077,50 TL nispi peşin harcın yatırılması için gerekli ihtarat yapılarak 2 hafta kesin süre verildiği, muhtıra tebliğine rağmen harç yatırılmadığından 25.02.2022 tarihli celsede takip dışı bu senetler yönünden menfi tespit davasının işlemden kaldırılmasına karar verilerek yargılamaya icra takibine konu yapılan 15.03.2020 ve 20.03.2020 tarihli senetler açısından devam edildiği, davacılar tarafından birlikte açılan davalarda, objektif dava birleşmesi sözkonusu olduğundan ve aralarında ihtiyari dava arkadaşlığı bulunduğundan her bir davacının davasını bizzat ya da vekili aracılığıyla takip etmesi gerektiği, davacılar vekilinin 30.05.2022 tarihli dilekçesi ile vekillikten çekildiği, davacı ...'ün kendisini yeni bir vekil ile temsil ettirdiği, diğer davacılara vekillikten çekilme hususunun yeni duruşma günü ile birlikte tebliğ edildiği, davacı şirket ve davacı ...'nun bir sonraki duruşma olan 18.07.2022 tarihli duruşmaya mazeretsiz olarak katılmadıkları, kendilerini vekil ile temsil ettirmedikleri, davalı tarafın davayı takip etmediği, anılan bu davacılar tarafından açılmış olan davaların 18.07.2022 tarihinde işlemden kaldırıldığı, yargılamaya davacılar ... ve ... açısından devam edildiği, davacı ...'ın 26.10.2022 tarihli duruşmadan haberdar olmasına ve hazır bulunduğu bir önceki celsede yasal ihtarat kendisine yapılmış olmasına rağmen 26.10.2022 tarihli duruşmaya katılmadığı, mazeret bildirmediği, davalı tarafın da davayı takip etmemesi sebebiyle davacı ... tarafından açılan davanın 26.10.2022 tarihi itibariyle işlemden kaldırıldığı, hükümle birlikte ... hakkındaki davanın tefrik edildiği, yargılamaya davacı ... yönünden devam edildiği, davacı ...'in dava konusu senetlerde ... veren sıfatının bulunduğu, davacının bonoların teminat senedi olduğu ileri sürerek borçlu olmadığının tespitini istediği, senedin zorunlu şekil şartlarına ilişkin bir eksikliğin ileri sürülmediği, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 702/2 maddesi hükmü gereğince ... veren kişinin teminat altına aldığı borç, şekle ait noksandan başka bir sebepten dolayı batıl olsa da, ... verenin taahhüdünün geçerli olacağı gerekçesiyle davacı ... tarafından açılan ve işlemden kaldırılan menfi tespit davasının bu dosyadan tefriki ile ayrı bir esasa kaydedilmesine, davacılar (şahıs şirketi) ... - ... Tekstil İnşaat (tür değişikliğinden önceki ... Teks. İnş. Sağ. Ür. San. ve Tic. Ltd Şti) ve (gerçek kişi) ... tarafından açılan davaların ayrı ayrı açılmamış sayılmalarına, davacı ... tarafından açılan davanın reddine karar verilmiş, hüküm, davacı ... vekilince istinaf edilmiştir. IV. İSTİNAF Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bononun ön yüzünde ... Temizlik İnşaat Taşımacılık San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin kaşesinin yanında iki imza, ... ve ... isimlerinin altında birer imza olduğu, bononun altında üç kişinin adına atfen atılmış üç imza olmakla düzenleyen imzasının bulunduğunun kabulü gerektiği, imzanın kaşenin üzerinde değil yanında olmasının düzenleyen imzasını geçersiz hâle getirmeyeceği, davacı ... vekilinin şekil noksanlığına ilişkin istinaf itirazının reddi gerektiği, davacı ...'in ... Ltd. Şti. tarafından düzenlenen dava konusu senetlerde düzenleyen lehine ... veren olarak yer aldığı, teminat iddiası düzenleyenin şahsi def'isi olup ... veren tarafından ileri sürülemeyeceğinden davacı ... vekilinin bu yöne ilişen istinaf itirazının da reddi gerektiği gerekçesiyle davacı ... vekilinin istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiş, hüküm, davacı ... vekilince temyiz edilmiştir. V. TEMYİZ A.Dava ve Hukuki Nitelendirme Dava, iki adet bonodan dolayı borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir. B.Değerlendirme ve Gerekçe 1.Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 353/1-b(1) hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin karara yönelik davacı ...'ün aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddi gerekir. 2.Davacı taraf, davalılardan ... Şirketi ile maske satış sözleşmesi akdedildiğini, dava konusu senetlerin teminat olarak verildiğini, akdedilen maske satış sözleşmesi nedeniyle davalı ...'nin 1.295.107,50 TL gönderdiğini, gönderilen ödemeye karşılık fatura kesildiğini, davalı şirkete malların teslim edildiğini, ancak davalı ...'nin teminat olarak aldığı senetleri, diğer davalı ...Şirketi'ne ciro ettiğini, ...Şirketi'nin de senetleri takibe koyduğunu, senetlerin bedelsiz kaldığını ileri sürerek borçlu olunmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir. Davalı taraflar ise, dava konusu senetlerin davalı ... tarafından yapılan ödemeye karşılık verildiğini, mal teslim ediminin yerine getirilmediğini, mal teslim edimi yerine getirilmediği ve ...Şirketi de diğer davalı ...'ne ödeme yaptığı için davacı taraftan alınan senetlerin ... Şirketi tarafından ...Şirketi'ne ciro edildiğini savunmuş olup dava konusu iki adet 500.000,00 TL bedelli, 20.03.2020 ve 15.03.2020 vade tarihli senetlerin maske satış sözleşmesi nedeniyle verildiği konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Uyuşmazlık, mal teslim ediminin yerine getirilip getirilmediği noktasında toplanmaktadır. Temyiz eden davacı ... dava konusu edilen iki adet senedi, düzenleyen lehine avalist sıfatıyla imzalamıştır. TTK'nın 702. maddesi; "(1) ... veren kişi, kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumlu olur. (2) ... veren kişinin teminat altına aldığı borç, şekle ait noksandan başka bir sebepten dolayı batıl olsa da ... verenin taahhüdü geçerlidir. (3) ... veren kişi, poliçe bedelini ödediği takdirde, poliçeden dolayı lehine taahhüt altına girmiş olduğu kişiye ve ona, poliçe gereğince sorumlu olan kişilere karşı poliçeden doğan haklarını iktisap eder." düzenlemesini içermektedir. ... verenin borcu bağımsız bir borçtur, bir diğer ifade ile fer'î nitelikte değildir. ... ile teminat altına alınan borç geçersiz olsa bile, ... verenin sorumluluğu devam eder. ... veren kişinin teminat altına aldığı borç, şekle ait noksandan başka bir sebepten dolayı batıl olsa da, ... verenin taahhüdü geçerlidir. Yani lehine ... verilenin borcu geçersiz olsa bile, ... veren bu geçersizliği ileri süremez. Lehine ... verilenin mevcut olmaması, ehliyetsiz olması ya da imzasının sahte olması hâlinde de ... verenin sorumluluğu devam eder. TTK 702/2 maddesi hükmü gereğince ... veren, sadece kambiyo senedindeki zorunlu şekil eksikliğini ileri sürebilir (20.04.2018 tarihli ve 2017/4 E., 2018/5 K. sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı). Bununla birlikte ... verenin, senedin teminat altına aldığı borcun karşılığı edimin yerine getirildiğini, borcun kalmadığını, sona erdiğini ileri sürmesi mümkündür (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 28.04.2025 tarihli, 2024/4316 E. ve 2025/2825 K. sayılı kararı). Bu çerçevede dava dosyasına sunulan ve getirtilen faturalar, BA ve BS formları, teslime ilişkin belgeler, ödemelere ilişkin belgeler, tarafların ticari defter ve kayıtları konusunda uzman bir bilirkişiye ya da bilirkişi kuruluna incelettirilerek dava konusu iki adet senedin teminat altına aldığı edimin yerine getirilip getirilmediği, lehine ... verilenin borcunun sona erip ermediği hususunda denetime elverişli bir rapor alınıp dosyadaki tüm deliller (sözleşmeler, tarafların iddia ve savunmaları vs.) hep birlikte değerlendirilerek varılacak uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması ve bu hükme yönelen istinaf isteminin esastan reddi yerinde görülmemiş, hükmün bozulması gerekmiştir. VI. SONUÇ: Yukarda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı ...'ün diğer temyiz itirazlarının REDDİNE, (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacı ...'ün temyiz itirazlarının kabulü ile İlk Derece Mahkemesince verilen karara yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULARAK KALDIRILMASINA, HMK'nın 373/1 hükmü uyarınca dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 29.05.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
- bamSakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi2023/222 E.2024/658 K.Davacı vekilinin istinaf isteminin esastan reddine
- ilk dereceSakarya Asliye Ticaret Mahkemesi2021/914 E.2022/1440 K.Davacı tarafından açılan menfi tespit davasının reddine, diğer davacıların davalarının açılmamış sayılmasına
- m. 702/ (1)· Yargıtay: Aval verenin, kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumlu olacağına ilişkin temel kambiyo hukuku kuralını belirtmiştir.
- m. 702/ (2)· İlk derece ve BAM: Aval verenin teminat altına aldığı borcun şekil noksanlığı dışındaki sebeplerle batıl olsa dahi geçerli kalacağı kuralına dayanarak davanın reddine hükmetmiştir. Yargıtay: Avalistin senedin zorunlu şekil eksikliğini ileri sürebileceğini teyit etmiştir.
- m. 702/ (3)· Yargıtay: Avalistin poliçe/bono bedelini ödediği takdirde lehine taahhüt altına girdiği kişilere karşı haklarını iktisap edeceğini açıklamıştır.
- menfi tespit
- bono
- aval
- teminat senedi
- bedelsizlik
- bağımsızlık ilkesi
- eksik inceleme