TTK 713, 724, 778: Takip Alacağının Cirantaya Temliki Halinde Müteselsil Sorumluluk ve Sıfat Birleşmesi

12. Hukuk Dairesi         2025/6589 E.  ,  2025/7705 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki alacaklı ile üçüncü kişi tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü:
Bonoya dayalı olarak başlatılan kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile ilamsız icra takibinin kesinleşmesinden sonra, ciranta ...’ın icra müdürlüğüne başvurusunda; takip alacaklısı ile ciranta arasında yapılan 14.12.2023 tarihli arabuluculuk tutanağı ve aynı tarihli devir beyanı başlıklı belge sunulmak suretiyle, taraflar arasındaki temel ilişkinin sözleşmeden dönme yoluyla feshi nedeniyle takip konusu alacağın ciranta ...’a geçtiğini ileri sürerek adı geçen cirantanın takip dosyasına alacaklı olarak eklenmesini, mevcut alacaklı ... A.Ş.’nin ise taraf kaydının silinmesini istediği, icra müdürlüğünün 05.01.2024 tarihli kararıyla talebin kabul edilmesi üzerine ciranta ...’ın takip alacaklısı haline getirildiği, takip borçluları keşideci ... A.Ş., lehtar ciranta ... ve ciranta ...’nun icra mahkemesine yaptıkları başvuruda ise; takip dosyası alacağının, alacaklı tarafından borçlu cirantaya temlikinin itfa sonucunu doğurduğunu ve bu suretle kambiyo takibinin bu itfa ile sona erdiğini, söz konusu takip bakımından alacaklı ve borçlu sıfatlarının birleştiğini, bu nedenlerle ciranta tarafından alacaklı sıfatıyla kambiyo takibine devam edilemeyeceğini belirterek takibin iptalini talep ettikleri, İlk Derece Mahkemesince, takip dosya alacağının tüm feriyle birlikte borçlu cirantaya temlikinin itfa sonucunu doğuracağı ve itfayla takibin son bulması nedeniyle aynı takipte alacaklı ve borçlu sıfatı birleşen ciranta tarafından takibe devam edilemeyeceğinden bahisle istemin kabulü ile takibin iptaline hükmedildiği, kararın şikayet edilenler ... ve ... A.Ş. tarafından istinaf edilmesi sonucunda Bölge Adliye Mahkemesince, kambiyo senedinden ... alacak hakkının hamil tarafından kendisinden önceki cirantaya temlik yoluyla iadesinin, alacaklı ve borçlu sıfatının birleşmesi sonucunu doğuracağına işaret edildikten sonra, takip konusu alacağı devralan cirantanın artık aynı takip dosyasında takibe devam edemeyeceği, kambiyo hukuku çerçevesinde açacağı yeni bir takiple alacağı isteyebileceği belirtilerek, istinaf başvurularının esastan reddine karar verildiği, kararın adı geçenler tarafından temyiz edildiği görülmüştür.

TTK’nın 778/1-d maddesinin göndermesiyle bonolar hakkında da uygulanması gereken aynı Kanun’un 713. maddesine göre, bono bedeli ödenmemişse hamil, düzenleyene ve cirantalara başvurabilir. Aynı Kanun’un 724. maddesi gereğince de, kambiyo senetlerinde “müteselsil borçluluk” esası olup, senette imzası bulunan herkes, hamile karşı müteselsilen sorumludur(Prof. Dr. Fırat Öztan, Kıymetli Evrak Hukuku, Güncelleştirilmiş 12. Baskı, Ankara 2006, Sayfa 70).
Keşideciden başlayarak, lehtar ile ciro silsilesindeki her ciranta ve eğer mevcutsa bunların avalistleri kendilerinden sonra gelenlere karşı senedin ödeneceğini garanti etmişlerdir. Bu garanti, garanti sözleşmesi anlamında değil, bir kambiyo hukuku sorumluluğudur. Senet bedeli ödenmezse, sorumluluk zinciri içinde bulunan her şahıs, kendisinin üstünde yer alan kişilerden senet bedeli ile faiz ve komisyon gibi eklerini talep edebilir(Poroy/Tekinalp, Kıymetli Evrak Hukuku Esasları, Genişletilmiş 15. Bası, İstanbul 2001, Sayfa 179). Diğer bir anlatımla hamil, müracaat borçlularının borçlanmalarındaki sıraya bakmaksızın, her birine veya bunlardan bazılarına, yahut hepsine birden müracaat edebilir.
Hak sahibi hamilin, müteselsil sorumluluk esaslarına göre, borçlulardan birine müracaat ederek hakkını almasından sonra, ödeyen kişi, kendisi ile aynı sıfatı haiz olarak aynı sorumluluk seviyesinde bulunan diğer borçlulara müracaat edebilir.
Somut uyuşmazlıkta; takip dayanağı bononun incelenmesinde, ... A.Ş.’nin keşideci olduğu senedin, lehtar ...’nun cirosu ile ...’ya, adı geçenin cirosu ile ...’a, ...’ın cirosuyla da takip alacaklısı hamil ... A.Ş.’ye geçtiği, alacaklı ... A.Ş. tarafından kendisinden önceki tüm cirantalar ve keşideci hakkında kambiyo takibine başlandığı, takibin tüm borçlular yönünden kesinleşmesinden sonra alacaklıdan önceki ciranta ...’ın, 20.12.2023 tarihinde icra müdürlüğüne başvurarak, İstanbul Arabuluculuk Bürosunun ... numaralı dosyasından düzenlenen 14.12.2023 tarihli arabuluculuk anlaşma tutanağı ile aynı tarihli ek devir beyanı başlıklı belge gereğince takip konusu alacağın ...’a geçtiğinden bahisle kendisinin takibe alacaklı olarak eklenmesini ve ... A.Ş.’nin dosyadan silinmesini istediği, müdürlüğün 05.01.2024 tarihli kararı ile talebin kabul edildiği anlaşılmıştır.
Açıklanan bu durum karşısında; ciro silsilesinde bir kopukluk bulunmadığı ve takibin tüm borçlular yönünden kesinleştiği dikkate alındığında, yetkili hamil olan alacaklı ... A.Ş. ile kendisinden önceki ciranta ...’ın arasındaki takip konusu senedin verilmesine neden olan ilişkinin feshedilmesi nedeniyle alacaklının, dosya alacağını ciranta ...’a devretmesinden sonra, adı geçen cirantanın, alacaklının tüm haklarına sahip olduğunun, kendisinden önce bonoda yer alan diğer cirantalar ve keşidecinin de, devralana karşı müteselsilen sorumlu olduklarının kabulü gerekir. Bir başka anlatımla hamil ... A.Ş.’nin, dosya alacağını son ciranta ...’a temlik etmesi, bonodaki diğer borçluları "müteselsil sorumluluk" esası gereği borçtan kurtarmaz ve bu durum karşısında sadece ...’a karşı takibe devam edilemeyeceği tabi olup, diğer cirantalar yönünden alacaklılık ve borçluluk sıfatının birleştiğinden söz edilemez.
O halde, İlk Derece Mahkemesince, şikayetin reddine karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde istemin kabulü yönünde hüküm tesisi ve Bölge Adliye Mahkemesince de şikayet edilenlerin istinaf başvurularının esastan reddi isabetsiz olup, Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırılarak İlk Derece Mahkemesi kararının bozulması gerekmiştir.

SONUÇ :
Şikayet edilenler ... A.Ş. ile ...’ın temyiz itirazlarının kabulü ile yukarıda yazılı nedenlerle 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nın 364/2. maddesinin göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nın 373/1. maddesi uyarınca, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesinin 13.05.2025 tarih ve 2024/1958 E. - 2025/797 K. sayılı kararının KALDIRILMASINA,
İstanbul 4. İcra Hukuk Mahkemesinin 06.06.2024 tarih ve 2024/21 E. - 2024/262 K. sayılı kararının BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine, dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin de Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 27.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.