TTK 776, 703: Bonoda Lehtarın Yaşına İlişkin Konulan Kayıtların Ödeme Vaadi ve Vade Unsuruna Etkisi, Çift Vade ve Şart Tartışması

12. Hukuk Dairesi         2025/3393 E.  ,  2025/5877 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki davalı/alacaklı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü:
Bonoya dayalı olarak başlatılan kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile ilamsız icra takibinde, borçluların örnek 10 numaralı ödeme emrinin tebliği üzerine yasal süresi içerisinde icra mahkemesine başvurarak, sair itiraz ve şikayetlerinin yanında, takip dayanağı senedin ön yüzüne yazılan kayıt sebebiyle şarta bağlı düzenlendiğinden bahisle kambiyo vasfı niteliği taşımadığını ileri sürerek takibin iptalini talep ettikleri, İlk Derece Mahkemesince, senette yazılı kaydın, vadeyi belirleme amacıyla yazılmış olup, çift vade sayılmayacağı gerekçesi ile şikayetin reddine karar verildiği, şikayetçi borçlular tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, başvurunun kabulü ile mahkeme kararı kaldırılarak yeniden hüküm kurulmak suretiyle, senedin tahsilinin şarta bağlandığı belirtilerek şikayetin kabulü ile takibin şikayetçi borçlular yönünden iptaline hükmedildiği, kararın alacaklı tarafından temyiz edildiği görülmüştür.
Bonoda şekil şartları, senedin tanzim tarihi itibarı ile yürürlükte bulunan 6762 sayılı TTK'nın 688. maddesinde sayılmıştır. Bunlar; "Bono" yada "emre muharrer senet" ibaresi, kayıtsız ve şartsız muayyen bir bedeli ödemek vaadi, vade, ödeme yeri, lehtar, düzenleme yeri ve tarihi, düzenleyenin imzasıdır. Bunlardan vade ve ödeme yeri esaslı şekil şartlarından olmayıp, aynı Kanun’un 689. maddesinde de zorunlu şartlardan biri eksik olduğu takdirde, senedin bono niteliğinin kaybolacağı düzenlenmiştir.
Somut uyuşmazlıkta; takip konusu senedin ön yüzünün üst kısmında bulunan vade/ödeme tarihi bölümünde “taahhüt tarihi geçerlidir”, alt kısmında ise “not: adına düzenlenen ... düzenleme tarihinde reşit olmadığından dolayı bu senet taahhütlü olarak düzenlenmiş olup, vade tarihi ... 20 yaşına girdiğinde geçerli olacaktır.” ibarelerinin bulunduğu anlaşılmıştır. Senet metninde vade tarihinin 28.09.2020 olarak düzenlendiği görülmekle çift vade bulunmadığının, senedin ön yüzünde yer alan bu beyan ve kayıtların ise, senedin ödeme vaadi unsuruna değil, vadesine ilişkin olduğunun ve bu suretle kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi unsurunun şarta bağlanmadığının, kambiyo vasfının tam olduğunun kabulü gerekir.
O halde, Bölge Adliye Mahkemesince, takip konusu senedin kambiyo vasfında olduğunun kabulü ile, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz olup, Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması gerekmiştir.
SONUÇ: Alacaklının temyiz itirazlarının kabulü ile İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi’nin 12.3.2025 tarih ve 2023/3346 E. - 2025/720 K. sayılı kararının yukarıda yazılı nedenlerle, 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nın 364/2. maddesi göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nın 373/2. maddeleri uyarınca (BOZULMASINA), peşin alınan temyiz harcının istek halinde iadesine, dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 02.10.2025 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.

Üye ...'ın Karşı Oy Yazısı;
İİK'nın 19. maddesi; "Gün olarak tayin olunan müddetlerde ilk gün hesaba katılmaz.
Ay veya sene olarak tayin olunan müddetler ayın veya senenin kaçıncı günü işlemeye başlamış ise biteceği ay veya senenin aynı gününde ve müddetin biteceği ayın sonunda böyle bir gün yoksa ayın son gününde biter...
Bir müddetin sonuncu günü resmî bir tatil gününe rastlarsa, müddet tatili takibeden günde biter.
Müddet, son günün tatil saatinde bitmiş sayılır." şeklinde düzenlenmiştir.
Davacı/borçlular vekili itiraz ve şikayet dileklerinde özetle; müvekkilleri aleyhine başlatılan örnek no 10 kambiyo senetlerine mahsus icra takibinde ödeme emrine, yapılan takibe, yetkiye, zamanaşımına, borca, faize, faiz oranına, komisyona, icra harç ve masrafları ile icra vekalet ücretine ve borcun tüm fer’ilerine itiraz ettikleri, takibin iptaline karar verilmesi ile %20 kötü niyet tazminatının tahsilini (5 günlük hak düşürücü sürede) istemişlerdir.
Uyuşmazlık, kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte İİK'nın 169. maddesi kapsamında yetkiye ve borca itiraz ile kambiyo vasfına yönelik şikayete ilişkindir.
Bölge Adliye Mahkemesince; "...İİK'nın 50. maddesi göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nın yetkiye ilişkin hükümleri uyarınca; bonoya dayalı olarak, borçlunun ikametgahının bulunduğu yerdeki genel yetkili icra dairesinde (HMK 6. md.), bonoda öngörülen ödeme yerinde, ancak, TTK'nın 689/3. maddesine göre ödeme yeri gösterilmeyen bonoda, tanzim yerinin ödeme yeri olduğunun kabulü gerekeceğinden, bononun tanzim yerinde icra takibi yapılabilir.
Yapılan bu açıklamalar ışığında somut olaya bakıldığında; takip dayanağı bonoda tanzim yerinin İstanbul olduğu, bu durumda İstanbul 21. İcra Müdürlüğü'nün takipte yetkili olduğu, ileri sürülen yetki itirazının yerinde olmadığı, takibe konu bononun vade tarihi olan 28/09/2020 tarihinden itibaren üç yıllık süre dolmadan 15/09/2022 tarihinde takibe başlandığı, 6102 sayılı TTK'nın 778/1-h. maddesi göndermesi ile aynı Kanunun 749, 7 50... . maddeleri gereğince davacıların zamanaşımı itirazının yerinde olmadığı görülmektedir.
Öte yandan 6102 sayılı TTK'nın 776/1-b maddesine göre bono "kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini" ihtiva etmelidir. Ödenmesi (tahsili) şarta bağlanmış bir senet bono niteliğinde sayılamaz. Bononun taraflar arasında düzenlenmiş bir sözleşme nedeniyle verilmiş olması (teminat senedi gibi) halinde, sözleşmenin karşılıklı edimleri içermesi nedeniyle senet bedelinin tahsilinin gerekip gerekmeyeceği yargılamayı gerektirir. Bu durumda senet kayıtsız şartsız bir ödeme vaadini içermediğinden bono vasfında olmaz ve anılan senede dayalı olarak kambiyo senetlerine özgü yol ile takip yapılamaz.
Takibe dayanak senet üzerinde '' sol üstte vade ödeme tarihi bölüm kısmında taahhüt tarihi geçerlidir ibaresi bulunduğu, senet alt metninde ise not açıklaması altında ; adına düzenlenen ... düzenleme tarihinde reşit olmadığından dolayı bu senet taahhütlü olarak düzenlenmiş olup vade tarihi ... 20 yaşına girdiğinde geçerli olacağı '' ibaresinin yazılı olduğu görülmektedir.
Buna göre senedin tahsili şarta bağlandığından, 6102 Sayılı TTK.'nun 776/1. maddesinin (b) bendinde yer alan kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi unsurunu içermediğinin ve dolayısıyla bono vasfında olmadığının kabulü gerekeceğinden, anılan senede dayalı olarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip yapılamaz. Bu sebeplerle senedin şarta bağlı olarak düzenlendiği, kayıtsız şartsız bir ödeme vaadini içermediği ve bu hali ile ESAS NO : 2025/3393
senedin bono vasfında olmadığı, mahkemece İİK'nın 170/a maddesi gereğince bu husus re'sen gözetilerek takibin iptaline karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile sonuca gidilmesi isabetsizdir. Ayrıca İİK'nın 170/a maddesinde tazminat öngörülmediğinden davalı alacaklı aleyhine tazminata hükmedilmesi gerekmez..." karar verildiği, bu kararın alacaklı tarafından temyiz edildiği anlaşılmıştır.
Öte yandan, takibe dayanak senet üzerinde ''sol üstte vade ödeme tarihi bölüm kısmında taahhüt tarihi geçerlidir ibaresi bulunduğu, senet alt metninde ise not açıklaması altında; adına düzenlenen ... düzenleme tarihinde reşit olmadığından dolayı bu senet taahhütlü olarak düzenlenmiş olup vade tarihi ... 20 yaşına girdiğinde geçerli olacağı'' ibaresinin yazılı olduğu, senet metninde ise vade tarihinin 28.09.2020 tarihi olarak yazıldığı görülmüştür.
İİK'nın 19. maddesine göre lehtar ...'in 28.09.2000 olan doğum tarihi kıstas alındığında, 20 yaşına girdiği gün; 29... Pazar gününe denk geldiği için müddet tatili takibeden günde biteceğinden, 1 Ekim 2019 vade tarihidir.
İİK'nın 170/a maddesinde alacaklının takip hakkı ve senedin kambiyo vasfının, süresinde ileri sürülen itiraz veya şikayet sırasında mahkemece re’sen dikkate alınacağı düzenlemiştir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 778/1-b maddesi göndermesi ile bonolar hakkında da uygulanması gereken aynı Kanun'un 703/2. maddesi uyarınca; çift vadeli olarak düzenlenen senetler bono vasfında sayılamaz.
Somut olayda, alacaklı tarafından 1 adet bonoya dayalı olarak takip başlattığı, takibe konu bononun incelenmesinde; 25.02.2012 düzenleme tarihli senedin metin kısmında vade tarihinin “28.09.2020" olarak yazılı olduğu, bononun alt kısmında "...vade tarihi ... 20 yaşına girdiğinde geçerli olacağı..." şeklinde yazıldığı, buna göre lehtar/alacaklının 20 yaşına girdiği günün (1 Ekim 2019) tarihi olarak tespit edildiği anlaşıldığından, bu haliyle söz konusu senedin çift vade taşıdığı kanaatine ulaşılmıştır.
Belirtilen nedenlerle; dayanak bononun tahsili şarta bağlı olduğundan ve çift vade içermesi nedeniyle kambiyo vasfını haiz olmadığından, 25.02.2012 düzenlenme tarihli senede dayanılarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip yapılamayacağı kanaatine varıldığından, mahkemece bu husus re’sen dikkate alınması gerektiğinden takibin iptaline karar verilmesi usul ve yasaya uygundur.
Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararında yazılı gerekçelere ve dayanak senedin çift vadeli olduğu kanaatinde olduğumdan, yerinde bulunmayan temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun olan Bölge Adliye Mahkemesi kararının ONANMASI gerekirken, Dairemizin sayın çoğunluğun aksi yöndeki bozma görüşüne katılamıyorum.02.10.2025